Creative Steps

सोपा, पिपा, ट्वीटर र बाबुरामको सरकार

2012-02-02T23:09:00.002+05:30

अमेरिकी सीनेटमा एकबर्ष अगाडि नै सिनेटर प्रतिक लिहीले दर्ता गरेको बौद्धिक सम्पत्ति जगेर्ना सम्बन्धि कानून Protect Intellectual Property Act (PIPA) तथा ४ महिना अगाडि छलफलमा आएको उस्तै खाले अर्को कानूनी मस्यौदा अनलाइन मार्फत हुने चोरी तथा नक्कली कार्य नियन्त्रण Stop Online Piracy Act (SOPA) निर्णयमा पुग्नु अगाडि नै तुहियो । यही जनवरीको तेश्रो साता बहुमत सिनेटले सोपा र पिपाको बिपक्षमा उठेका सम्पुर्ण सवालहरु सम्बोधन नभएसम्मका लागि निर्णायक मतदान प्रक्रिया स्थगीत गरेपछि अहिले विवाद साम्य भएको छ । त्यसकै बिरोधमा २४ घण्टा ब्ल्याक आउट भएको इन्टरनेटमा इन्साइक्लोपेडिया मानिने विकिपेडिया अहिले पहिलेकै रुपमा चलेको छ । नेपाली अनलाइन सामाजिक सञ्जालमा समेत सोपा र पिपाको बिरोध भयो । भलै बुझ्नेले कति कुरो बुझेर बिरोध गरे ।
बिश्वका करौडौ नागरिक सदस्य भएको लोकप्रीय अनलाईन सामाजिक सञ्जाल ट्वीटरको बिरोधमा अहिले बिश्वमा इन्टरनेटका भित्ताहरु भरिएका छन् । अहिले पनि गुगल गर्यो भने इन्टरनेटका पानाहरुमा लोकप्रीय सामाजिक सञ्जाल ट्वीटरप्रति पोखिएका आक्रोसहरु ह्वार्रै देखिन्छन् । यसो हुनुको कारण थियो ट्वीटरले सार्वजनिक गरेको सूचनामाथिको बन्देज नीति । यो नीति अनुसार कुनै पनि देशले नचाहेका सूचना, सामग्रीहरु ट्वीटरले इन्टरनेटबाट हटाउन सक्नेछ । त्यस्ता सूचनाहरु उसले ट्वीटरबाट सदाका लागि मेट्नेछ । खुल्ला सूचना संस्कृतीलाई आत्मसात गरिरहेको नयाँ पुस्ताले त्यसलाई स्विकार्न सकेन अनि बिरोधका स्वरहरु चर्किए । प्रेस स्वतन्त्रताका पक्षमा काम गर्ने अन्तराष्ट्रिय संस्था रिपोटर्स विथाउट बोर्डस्ले त ट्वीटरको निर्णय सच्याउन आग्रह गर्दै ट्वीटरका कार्यकारी अध्यक्ष ज्याक डोर्सीलाई लामो खुल्ला पत्र नै लेख्यो ।
नेपाल सरकारले इन्टरनेट, खुल्ला सूचना संस्कृती, स्वतन्त्रता, स्वच्छन्दताको बिपक्षमा जारी हुन लागेका सोपा र पिपालाई कति नजिकबाट बुझ्यो कुन्नी अनि उसलाई ट्वीटरले गरेको निर्णय थाहा छ की छैन, तर यही मौका (संयोग) को सेरोफेरोमा सूचना जारी गर्यो यो देशका नागरिकहरु उनीहरुले नै चुनेका सरकारले दिन्न भनेका १ सय ४० प्रकारका सूचनाहरु माग्न पाउनेछैनन् । मागेमा पनि सरकार दिन बाध्य छैन भन्दियो । सरकारको निर्णयले खुल्ला समाज र सूचना स्वतन्त्रतामा बिश्वास गर्नेहरुलाई झस्कायो अनि चर्कियो बिरोधका स्वरहरु । र बिरोध अmभै चर्कनेवाला छ ।
यि माथिका तीनवटा उदाहरण फरक पृष्ठभुमिका हुन् यद्यपी आसय कताकता मेल खान्छ, त्यो सूचनामाथिको नियन्त्रण । र नै शंका गर्ने ठाउँहरु प्रशस्त छन् । जतिसुकै खुल्ला समाजको कुरा गरेपनि सूचनामा खुल्लापन विवादरहित छैन । हिजोआज सूचना शक्ति पनि हो । युद्ध जित्नका लागि कति सैनिकछन्, कति हतियार छन् भन्ने कुरा भन्दा पनि शत्रुपक्षको अवस्था थाहा पाउने सूचना संयन्त्रहरु के के छन् कति शक्तिशाली छन् भनेर हेरिन्छ अहिलेको बिश्वमा । संसारमा सबैको रक्षक, सबैभन्दा शक्तिशाली (पहिलेको समय थियो भने भगवान भन्थे मान्छेले) अमेरीकी सिनेटर र समर्थक, प्रायोजकहरुले पनि सोपा र पिपा जारी गर्ने कारणहरुमध्ये केही थिए उनीहरुले जारी गरेको सूचना, संयन्त्र र सिर्जनशीलता र खुल्लापनले अमेरीकीलाई गरिब र त्यही सूचना चोर्ने र दुरुपयोग गर्नेलाई धनि बनायो । कृति चोरो भयो, गलत किसिमका सूचनाको कारोबार धेरै भयो । सूचना नागरिकले उत्पादन गर्नथालेपछि आधिकारिता, बिश्वसनीयता तथा सन्तुलनमा प्रश्न उठ्यो त्यसैले नियन्त्रणको बिकल्प छैन भन्ने ठानियो । र त्यस्ता साइटहरुलाई अमेरीकामा जुनसुकै बेला बन्देज लगाउनुपर्छ भन्दै सोपा र पिपाको अविष्कार भयो ।
ट्वीटरको बिरोध गर्नेहरु मध्ये केहीले भने ट्वीटरको आसय उ संसारका सबै देशमा छिर्न चाहान्छ जसले गर्दा उसको एकछत्र राजमाथि कसैले धावा नबोलोस् । उ कुनै देशलाई चिढाउन चाहदैन । त्यसैले यस्तो निर्णय गर्यो । उपभोक्ताले सूचना आदान प्रदान गर्दा सञ्चालक धनि हुन्छ भने जतिधेरै उपभोक्ता उति धेरै धन । संसारमा जनसंख्याले धनि मुलुकहरुलाई चिढ्याउनु हुन्न भन्ने आशयले नै चीन भ्रमणको लगत्तै ट्वीटरले घोषणा गर्यो, सम्बन्धित देशले नचाहेका सूचनाहरु कसैले पनि सम्पे्रशण गर्न पाउदैन भन्ने आसयका बिरोधहरु पनि देखिए । गत साल अगाडि नै यस्तो निर्णय ट्वीटरबाट भएको भए त अरब क्रान्ति नै सफल हुने थिएन भन्ने स्वर पनि अहिले चर्को रुपमा उठ्न थालेको छ । किनभने अरबमा भएको परिवर्तनमा ट्वीटरको भुमिका अकाट्य थियो । यसरी चौतर्फी बिरोधको आसय हो भविष्यमा फेरी अरबमा जस्तो क्रान्तिमा ट्वीटरको सहभागिता हुनेछैन किनकी सम्बन्धित राष्ट्रले जुनसुकै बेला पनि त्यस्ता सूचनाहरु ट्वीटरबाट हटाउन सक्छ जुन उसलाई पाच्य हुदैनन् । ट्वीटरले त्यसलाई सहयोग गर्छ । जसले जसरी बिरोध गरेपनि सामान्य किसिमले बुझ्दा यसबाट के अर्थ लाग्छ भने जे मन लाग्यो त्यो कुरा ट्वीटरमा नलेख । घुमाउरो पारामा यसले नियन्त्रण नै बुझाउँछ ।
कुरा गरौ नेपालको । किन चाह्यो त नेपाल सरकारले सूचनालाई बर्गिकरण गर्न र गोप्य राख्न? सूचनाको हक सम्बन्धि ऐन २०६४ ले समेत बिशेष संवेदनशील भन्दै देशको सार्वभौमसत्ता, सुरक्षा, न्याय लगायत पाँचवटा बिषयका सूचनाहरुमात्र गोप्य राख्न सकिने प्रावधान राखेको अबसथामा अहिलेको सरकारले १ सय ४० किसिमका सूचनाहरु दिन सरकार बाध्य हुनेछैन भन्ने आसयको निर्देशिका जारी किन गर्यो? नागरिकले उत्तर मागिरहेकाछन् । अहिलेको निर्णय अनुसार अबदेखि ठुला बिकासे परियोजना, संसदिय निर्णय, महत्वपुर्ण तथा दिर्घकालिन महत्वका कुनै पनि निर्णय सम्बन्धि सूचनामा नागरिक तथा आम सञ्चार माध्यमकोृ पहुँचलाई बन्देज लगाइएको छ । प्रधानमन्त्रि तथा मुख्य सचिव भनिरहेकाछन् अहिलेको निर्देशिका सूचनाको हकसम्बन्धि कानूनको बिपक्षमा आएकै हैन । त्यसो भए सूचनाको हक सम्बन्धि कानूनले भनेको पाँचवटा क्षेत्रलाई बढाएर १ सय ४० पुर्याउन सरकार किन बाध्य भयो? सरकारले अहिलेसम्म स्पष्ट पार्न सकेको छैन ।
सूचना शक्ति हो । जोसँग धेरै सूचना छ उ शक्तिशाली हुन्छ अहिलेको दुनियाँमा । शासकहरु जहिले पनि सूचनामाथि नियन्त्रण गर्न चाहान्छन् । आफैलाई चुनेर पठाउने नागरिकहरु शक्तिशाली भएको मन पराउदैन । अहिले नेपाल सरकारका लोकप्रीय प्रधानमन्धिले गरेको अलोकप्रीय निर्णयले पनि यो तर्कलाई पुष्टि गर्न मद्दत गरेको छ । आन्दोलनमा उत्रिएका पेशाकर्मीहरु भन्छन् सरकार प्रेसमाथिको नियन्त्रण चाहान्छ । तर सूचनाको हकमाथिको बन्देजको सिधा असर प्रेसलाई मात्र हैन आम नागरिकको सूचना पाउने अधिकारलाई कुण्ठित गर्छ । हामीकहाँ अहिले प्रेसले नागरिक र सरकारका बीचमा बलियो पुलको भुमिका खेल्या भएकोले यसको पहिलो प्रहार प्रेसलाई परेको हो भन्ने बुझाइ गलत हैन । यद्यपी सरकारको कार्य नागरिक अधिकारको बिपक्षमा छ र यसले दिर्घकालिन रुपमा शासक सही जनता गलत भन्ने मान्यतलाई पुनःस्थापीत गर्छ । किनभने यो प्रावधान अनुसार एउटा नागरिक त्यस्तो सूचनाबाट बञ्चित हुन्छ जसले उ र सिंगो समाज र राष्ट्रको भबिष्य निर्धारण गर्दछ । जस्तै ठुला विकास परियोजना बारेको सूचना कसैले पनि माग्न पाउँदैन । यसको सोझो अर्थ नागरिकलाई दिर्घकालिन असर पार्ने परियोजनाहरु देशमा सञ्चालन हुदैछन् भने पनि कसैले थाहा पाउदैन । परिणाम जे होस् । किनकी जनताको भाग्यबिधाता सरकार नै हो । उसले जे गर्छ गलत गर्दैन भन्ने ठान्छ सरकारले ।
संसद भनेको नागरिकले चुनेका प्रतिनिधि भेला हुने थलो हो । देशको विकासलागि ऐन कानून बनाउने स्थान हो । देशको बारेमा बनिरहेका कानूनका बारेमा नागरिकलाई जानकारी हुन नपाउने? आफ्ना प्रतिनिधिहरुले के निर्णय गर्दैछन् नागरिकलाई थाहा हुन नपर्ने? अन्तराष्ट्रिय मानव अधिकार घोषणपत्रले अधिकारको रुपमा मान्यता दिएको सूचना अधिकारलाई राज्यले कुन हदसम्म नियन्त्रण गर्न खोजेको हो जसका बारेमा नागरिकले बुझ्नै नपाउने? यि तमान जिज्ञासालाई चित्तबुझ्दो उत्तर दिनुको साटो प्रधानमन्त्रि तथा मुख्य सचिवको रटान छ यो त कानूनले दिएको अधिकारभित्र बाटै गरिएको निर्णय हो ।
निर्णय जे भएपनि यसो गर्नुको आसयले महत्वपुर्ण अर्थ राख्छ । त्यसैले सरकारले चित्तबुझ्दो जवाफ सहित अहिले जारी गरेको प्राबधानलाई खारेज गर्नुको बिकल्प छैन । हैन भने सिंगो समुदाय यो कदमको बिरुद्धमा सडक आउनैपर्छ ।

वास्तविक शहिदहरुप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली

2012-01-30T08:33:00.000+05:30

आज शहिद दिवस । सानो छँदा स्कुलमा शहिद गंगालाल, धर्मभक्त, शुक्रराज र दशरथचन्दको नाम सुन्नेबित्तिकै राष्ट्रप्रेमले भावुक बनिन्थ्यो । पछि बुझ्दै जाँदा उनीहरुको योगदान प्रजातन्त्र र खुल्ला समाजको स्थापनार्थ योगदान गरेको बुझ्न थालियो । उनीहरुको बलिदानको महत्व बुझेदेखि कहिल्यै खुल्ला समाज र लोकतन्त्रको बिपक्षमा लागिएन । आजसम्म बिभिन्न स्थानमा रहेर लोकतन्त्रकै पक्षमा वकालत गरिन्छ । समयसँगै चारजना शहिदको संख्यामा अरु पनि थपिन थाले । देशका लागि कैयौ नागरिकले खुन बगाए । लोकतन्त्र र समतामुखि समाजको सपना देख्दै प्राण दिन तयार तमाम वीर योद्धाहरुलाई संझिनु एक नागरिकको कर्तव्य हो । यद्यपी पछिल्लो समयमा चोर, डाँका, फटाहा, लुटेरा, हत्यारा, गुण्डा तथा अपराधीहरुलाई पनि शहिदको कोटामा राख्न, त्यसबाट फाइदा लिने किसिमले बिभिन्न पार्टी, समूहहरु लागि परेका छन् । यसले वास्तविक शहिदको अपमान गर्छ । त्यसैले आजको दिनमा देशका लागि बलिदानी गर्ने वास्तविक शहिदहरुप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दछु ।

Dateline Souraha, Chitwan

2012-01-22T21:45:00.000+05:30

This is my first trip to Souraha this year. I was here in New year 2011 with family however this time I am along and came here to facilitate training journalists on how to work in conflict affected environment. it's 4-day Master training organized by Equal Access for journalists working in district.
This time I found Souraha different than my previous trip. More people but same facility. Rapti has also moved its direction to North bank has contributed people and hotel owners more insecurity than ever. Due to 14 hours loadshedding one can feel disturbed by the noise generated by generators placed in every hotel. It's noisy. A lot light is there which may disturb wild animal to approach to right corner of the river.

People visit Souraha expecting to see wild animal like Rigorousness and Tiger. However it's not easy than expectation. Elephant riding and boating are some amusement here. Souraha is one of best destination people not only from Nepal but also from around the world love to visit here.

Irregular in blogging

2012-01-21T21:59:00.000+05:30

'Now Twitter is more popular than Blog', 'Blogging is old fashioned so I am no longer doing blogging.' 'My habit got changed, I cant even write long sentence,I love to write a sentence in 140 words, more than that I feel uncomfortable typing.' - Some representative statements I keep listening from people surrounding me on blog. However I have strong argument that blogging has not dead, but it has began, It's alive, its growing with the growing number of Internet users and citizen journalists. Even now unorganized data source says 1000 + people are doing blog. True, they are all not regular in posting things in blog.

I started blogging sometimes in 2006 when very few people I met and saw, were doing blog. Blogging was my passion. Compiling both personal and professional stories of my life I started uploading posts in this blog. I want to keep continue in posting stories in blog. However my busy schedule has contributed me to be less interactive in blog. I am again promising even today I would do blogging regularly in the day to come.

'जिन्दगी डरैडरमा बित्ने भो'

2011-12-19T21:54:00.000+05:30

“जिन्दगी डरैडरमा बित्ने भो, असी बर्षको भैयो, अहिले पनि पीरमै ।” पुर्व फर्किएको एकतले टाँडे घर, लोडसेडिङको अध्याँरो, पर राजमार्गमा दौडिरहेका रात्रीबस, ट्रक, ट्याक्टरको एकोकोरो र चर्को आवाजकै बीचमा पनि बुबाको बोली स्पष्ट सुनियो । आज पहिलोपल्ट वहाँको मुखबाट निस्कीयो, ̕खुइ्य̕ । थर्थराएको स्वरमा भन्नुभयो, “अब चाँही हातगोडा गले केटा, अब हिम्मत छैन एक्लै बस्ने ।” बर्षौपछिको एउटा रात । बुबाआमा बसिरहेको घर पुग्दा रातको आठ बज्नै लागेको थियो । अघिल्लो दिन अर्थात असोज १ गते साँझमात्र भुइचालो गएको थियो । मन अहिलेसम्मपनि ७ रेक्टरस्केलमै हल्लिरहेको थियो । कतै बुबाआमालाई केही त भएन? छोरो र श्रीमतीलाई काठमाण्डौ एक्लै छोडेर निस्केको, त्यहीबेला भुइचालो आयो । बिहेभएपछि माया बाँडिदो रहेछ, बुबाआमालाई कम, श्रीमती र आफ्ना सन्तानको बढी । धन्य, कसैलाई केही भएन । बुबाको थर्थराउँदो स्वर, अनायासै सुन्नुपरेका शब्दहरु, मन अबचाँही मज्जाले नै थर्थराइरहेको थियो । बुबा रोकिुन भएन, “तेरा हजुरबा पनि असी बर्षमै थला पर्याथे, म पनि अब गले ।” म सुन्नमात्र सकिरहेको थिएँ बोल्नका लागि शब्द थिएन, अध्यारोमा बुबाको अनुहार मोवाइलको उज्यालोमा ठम्याउन कोशीस गरे । गम्छाको फेरले मुखछोपेर आमा अलिपर खटियाबाट सानो स्वरमा सुँक्क सुक्कसुक्क गर्न थाल्नु भयो । “यत्रा चार भाई छौ, अहिले हामीलाई टुहुरा बनायौ । ऐया भयो भने पानी खान दिने मान्छे छैन । सारै अत्यासलाग्दो भो जीवन, काल पनि आउँदैन, पर्खिन गारो भो,” आमाको आवाज प्रष्ट थिएन । आमाका लागि बुबा एकमात्र त्यस्तो पात्र हुनुहुन्छ जसले आमाको धर्ति डगमगाउन दिदैन । आमाको गल्दै गएको ज्यानका लागि सार्सउदो तागत हो बुबा । तर बुबा नै गलेपछि? त्यही भएर त आमा रुनुभो । मनमनै डर लाग्यो के हुन लागिरहेछ । आमाको रुवाई र बुबाको खुइ्य, अनि लामो सुस्केरा । के हुन सक्छ यसको अर्थ? लामो समयसम्म एक्लो, चारभाई छोरा, बुहारी, नातीनातिनाबाट टाढा भएर मात्र अब वहाँहरुको जिन्दगीले हरेस खान थालेको होला त? अनुरत्तरीत म अझै धेरै कुरा सुन्न बाध्य थिए । जस्तै, बुबाले भन्नुभयो, “तिमीहरुलाई पढायौ, बढायौ, आफ्नै खुट्टामा हिड्ने बनायाँै । आज नाम र दाम दुवै कमायौ, कमाउने बाटोमा छौ । तिमीहरुको आफ्नै जिन्दगी छ । आमा र मैले तिमेरलाई छोड्देकै हो । गर, लाउ, खाउ, रमाउ भनेर हामी एक्लै बस्दा पनि खुशी नै थियौ । तिमेर्ले पनि सकेको गर्याछौ, हाम्रा लागि । तर सधै एकनासको हुदो रहेनछ ।” “पकाउदा र भाँडा माझ्दैमा ७७ बर्ष पुगियो । अब पनि कति गर्नु? तातोपानी खान दिने मान्छे पनि छैनन्,” बुबाको कुरालाई बिचमा रोक्दै आमा फेरी बोल्नुभयो । “हुदाँहुदाँ अब त छिमेकी पनि छैनन् यो ठाउँमा । कस्तो अनकण्टार ठाउँमा बस्नुपर्या छ बुढेसकालमा ।”

बुबा असी बर्ष, आमा ७७ बर्ष । सोच्दा पनि आङ सिरिङ भयो । भर्खर ३४ बर्षमा हिडिरहेको म, सोचे, मेरो ८० बर्षे दिन कस्तो होला? कविताको ७९? अर्थात म ८० पुग्दा उनी ७९ हुन्छिन् । के हामी त्यत्रो बेलासम्म बाँचुला? एउटा छोरो छ कस्तो होला उ त्यो बेला? कहाँ होला? हामी पनि त्यो दिन नपुग्दै यसैगरी एक्लिन्छौ होला जसरी अहिले बुबाआमा । यसैगरी सन्तानसुखबाट टाढिन्छौ होला । फेरी अर्को मनले भन्यो, भबिष्य कस्ले पो देख्या छ र? जे होला होला? तर पनि बुबाआमा गलेको, एक्लो भएर हिम्मत हारेको वहाँहरुको स्विकारोक्तिले आफ्ना लागि एउटा घर बनाएर वहाँहरुलाई पनि आफैसँग राख्न नसकेकोमा हिनताबोध भयो । फेरी भने, ̕म डेरामा बस्छु त के भो? जसको भएपनि घरै हो? आएर बस्दा के हुन्छ वहाँहरुले?̕ सायद ४ भाई छोरा भएपछि कस्ले पाल्छ, जेठाले की कान्छाले, साइलो की माइलो भन्दै वहाँहरु अलमलिनु हुन्छ होला । नत्र किन सबै छोराले पालैपालो बोलाउँदा पनि वहाँहरु त्यो घर चटक्क छोडेर आउन सक्नुहुन्न? धेरै सन्तान हुनुको फाइदा वा बेफाइदा जे भनौ ।
बुढेसकालमा हामीलाई टुहुरा बनायौ भन्ने बाक्य मुटुमा काडाले घोचेजस्ता घोचिरहेको छ । धेरैबर्षपछि आज बुबाआमासँग रात बस्न आको । अरु थुप्रै कुरा गरुम्ला, जिन्दगीका योजनाहरु सुनाम्ला, उन्नती र प्रगतीको बाटोमा हिड्दैछु भनुम्ला, खुशी पारुम्ला भनेर बल्लबल्ल घर आको, छाती गह्रुङ्गो बनाएर भन्न बाध्य भए, “बुबा, आमा नआत्तिनोस्, आजको भोली नै के गर्न सकिन्छ र, केही समयपछि पक्कै केही न केही राम्रो निर्णय हुनेछ । अहिले सुतौ । बिहान छिट्टै उठेर हिड्नु छ ।”

आमालाई आन्द्रामा घाउ देखिएपछि ब्लडप्रेसर बढेको छ । केही दिन पहिले निक्कै बिरामी हुनुभयो । अस्पताल लानलाई बुबालाई सघाउने कोही भएन । आमालाई मुटुमा असर देखिएको छ । जे सुकै खानुहुन्न । बुबाले हिडिरहनुपर्छ जजमानी गर्न । बुबा नभएको दिन आमा पनि भोकै, यानी पानी वा चियाको भरमा दिन बिताउनुहुन्छ । कर गरेर खानु भन्ने कोही नभएपछि खान मनलागे खायो मन नलागे न खायो, आमाको जिवन यसरी नै चलिरहेकोछ बर्षौदेखि । टाउको दुख्छ, खान मनलाग्दैन । तर आराम गर्न पाइन्न । पकाएर खान दिने कोही छैन । बुबा र आमा दुवै थला पर्नु भयो भने घरमा आगो बल्दैन । ढोका खुल्दैन । अनि बुबा नआत्तिएर के गर्नुहुन्थ्यो? आमा नरोएर को रुन्थ्यो त?

चकचके बाल्यकाल, बाउआमालाई दिनु दःख दिएको कुरा वहाँहरु अहिले बेलाबेला कोट्याउनुहुन्छ । भनेको कुरा भएन भने दिनभरी बारीका डिलमा भोकै बस्ने, कसैसँग नबोल्ने, रुखमा चढेर हाम्फाल्दिन्छु भन्ने, अर्काको मचानको परालमा गएर लुक्ने, यस्ता अनगिन्ती दुःखहरु दिदाँ पनि मेरो बुबाले मलाई ठुलो स्वरले कहिल्यै हकार्नु भएन । आमाले कार्वाही गर्नुहुन्थ्यो, तर बुबा कहिल्यै बीचमा आउनु भएन । भोजपुरजाँदा पिठ्युमा बोकेर पिखुवाको पुल तराउने मेरो बुबाको हात समातेर मैले कैयौ उकाली ओराली गरे । घरमाथिको जंगलमा गाईभैसी चराउनेदेखि, पात्लेको रुखबाट स्याउला झार्ने, सोत्तर सोर्ने, भैसीको गोबर सोर्नेमात्र हैन भैसी दुहुन पनि बुबाले हात समाई समाई सिकाउनुहुन्थ्यो । त्यो हात समाईको मर्म अहिले बुझ्दा लाग्छ, मेरा हातलाई सही कुरा समात्न लायक बनाउनका लागि त्यो अनिवार्य थियो । खेतका कान्लामा आली लगाउन, बाउसे गर्नदेखि धान झारेर बोरामा हाली घरसम्म ल्याउनका लागि बुबाको निरन्तरको व्यवहारिक शिक्षाले मलाई बलियो बनाउदै लगेको थियो । आमाले दिएको मकैको भात र अन्तिममा दुध र चामलको भातले मलाई अभावमा पनि हिम्मत हार्नु हुन्न, जे छ मिठो मानी मानी खानुपर्छ, यसैमा रमाउनुपर्छ भन्ने सिकाएको थियो । १२ बर्षकै उमेरदेखि मकैबारी जोत्दा पछिपछि हिड्दै मकैको बिउ हाल्ने बुबा, कोदोबारी खन्दा कोदो रोप्ने आमा मेरा लागि कृषिका व्यवहारिक गुरु, गुरुमा हुनुहुन्थ्यो । जसबाट मैले मिहीनेती बन्न सिके । संघर्षशिल हुन सिके । अप्ठ्यारोमा पनि डराउन हुन्न, कामलाई सम्मान गर्नुपर्छ भन्ने गुरुशिक्षा लिए । अक्षर चिन्न नसक्ने आमाले दुःख गरेरै मलाई १० कक्षा पार लगाइदिनु भयो । बुबाले स्कुल ड्रेस र किताव कापीको अभाव हुन दिनु भएन । काम सकेर खेल्न जाने, शारिरीक तथा मानसिक विकासका बिभिन्न अवसरमा भाग लिने कुराहरुमा वहाँहरुले कहिल्यै रोक्नु भएन । पिङबाट लडेर हात भाँचिदा होस् वा खाटबाट लडेर टाउको फुट्दा हिम्मत नहारी सकेको उपचार गराउनु भयो । गाउँघरमा अरुलाई इज्जत र सम्मान गर्न सिकाउनु भयो । सिर्जनशीलताका लागि मार्ग प्रशस्त गर्दिनुभयो । इमान नबेच्न, बेइमान नबन्न मार्ग देखाउनुभयो । जन्मेको तीनदिनसम्म पनि दुध नचुसाई राख्दा पनि मलाई केही नभएपछि माया गर्नु थाल्नु भएकी मेरी आमाले अरुका खेतबारी खनेरै भएपनि हामीलाई भोकै हुनु दिनुभएन ।

तर आज मेरा तीनै बाआमा, जसले मलाई आज टेक्नका लागि धर्ति, बस्नका लागि ओत र खानका लागि एकछाक जोड्न सक्ने बनाउनु भयो, जीवनको उत्तराद्र्ध कठिन हुदै गएको बताइरहँदा म भने एकशब्द नबोलीकन चुपचाप त्यो घरबाट निस्कन तयार भएर उठेको थिए । मानौ म सुन्नबाहेक केही गर्न सक्दिन । मैले सक्ने एउटै कुरा थियो, झोला बोकेर एकहजारको नोट आमाका हातमा हाल्नु र भन्नु, “आमा चिसो शुरु भयो, न्यानो चप्पल किनेर लाउनु है ।” टिलपील आँखा पार्दै बिदा दिने आमालाई मनमनै भन्छु, ̕बुबा निस्कनु भएछ, गयो भन्दिनु, काठमाण्डौ पुगेपछि फोन गर्छु ।̕

अनुभुतिः यसरी एउटा नेताको अवसान भयो

2011-11-26T09:11:00.000+05:30

मिडियामा छापिने समाचार र अ–स्तरीय समिक्षाकै भरमा किताबहरु पढ्दा वेस्वाद लागेदेखि कुनै पनि किताब चर्चाकै भरमा पढिहाल्न उ मनगर्दैन । उसले कर्णाली ब्लुजलाई पनि यस्तै ठान्यो र शुरुमा बाल दिएन । कुनै किताब नपढ्दा ठुलै भुल हुन्छ भने होस् भन्दै उसले अरु पनि थुप्रै किताबलाई वेवास्ता गर्न थालेको थियो । तर एकदिन कर्णाली ब्लुज श्रीमतीमार्फत उसको नजरमा पर्यो । बिहान उठ्नेबित्तिकै चर्पी जाँदा किताब वा पत्रिका पढ्ने उसको पुरानो बानी हो । “तिम्रो त बिद्यानास हुने भो,” हातमा किताब वा पत्रिका बोकेर चर्पी छिर्नैलागेको बेला हरेकपटक यसो भन्ने श्रीमती पनि अब आजित थिइन् । “चिया सेलाएर हिँउ भयो, कता हराएको?” अर्धाङ्गीनीको परिचित आवाजले झस्कियो त्यसदिन उ । हातमा भएको कर्णाली ब्लुजको पाना नंम्बर ५० मा चिनो लायो । “छोरो उठाउनु त कता कता, ट्वाइलेटमा पढेर दिमाग भ्रष्ट पार्न कति रहर लागेको?” अरुबेला भए एकदुई शब्द फर्काउथ्यो होला, तर आज एकशब्द नबोली आज्ञापालक झै एकसासमा चिया पियो । कर्णाली ब्लुजको असर ४५ मिनेटमै । वाह, क्या किताव रहेछ । बेडरुम छिरेको उ, छोरालाई उठाउनु त कता हो कता, एकाएक टोलाउन थाल्यो मानौ कर्णाली ब्लुजको जादुटुनाले उसको हंस अन्तै उडाइलग्यो । उ हरायो आफ्नो बाल्यकालका प्रीय र अप्रीय क्षणहरुमा, डुल्न थाल्यो त्यही बनपाखा, गर्न थाल्यो उकाली ओराली, कहिले गोठालो भएर त कहिले स्कुले भएर, लामो तुना झुन्ड्याउदै ठुलो कट्टु लगाएर, पाकेको लुतो कन्याउदैै, कहिले दाउरे त कहिले हली भएर । झलझली नाँच्न थाल्यो उसको त्यही स्थान जहाँ जन्मेर उसले पुर्वाद्धका १६ बर्ष बिताएको थियो । प्रीय अप्रीयमध्येपनि एउटा घटना संझेपछि उ जड भयो । केही

................................................................................................

“शेखर, ए शेखर ।” भुइतलाको बाहिरी कोठामा सुत्थ्यो उ । एकतलामाथि चढ्नु अघि आमाले भनेको सम्झ्यो, “प्रहरीहरु गाँउ छिरेकाछन् कसैले बोलायो भने नबोल्नु है,” । बाहिरबाट बोलाउनेहरु अहिले पनि रोकिएका थिएनन् । स्वर चिन्यो । ठुलाघरे मामाका माइला छोरा बिलासपतीले बोलाइरहेका थिए । “म माल्दाई, डराउनुपर्दैन ढोका खोल ।” सायद आमा र बुबाले पनि सुन्नुभयो क्यारे, टाड हल्लियो । भर्याङबाट ओर्लेको आवाज बिस्तारै नजिकै आयो । ढोका खोल्ने बित्तिकै सगैका अर्का मावली दाईले एकैसासमा भने, “असत्तीहरुले १८ जना प्रहरी गाउँ छिराएछन्, राती नै समात्न बेर लाउँनन्, भाञ्जालाई अहिले नै भगाउँ ।” परेन आपत । मध्यरात हुन लाग्या छ । जंगलछेउको अनकण्टार घर । छिमेककै घरपुग्न पनि मुलबाटो काट्नैपर्छ । कतै प्रहरीले बाटैमा पक्रियो भने? १५ बर्षे अल्लारे, निष्फिक्री ठिटो । शेखरले केही सोच्न सकेन । गला अबरुद्ध भयो । डरले थुरथुर काँप्दै आमा र बाको मुखमा हेर्यो मानौ वहाँहरुको काखमा लुटपुटिएर भएपनि उ प्रहरीको पञ्जामा पर्नेछैन ।

बेला ४९ साल असार महिना । प्रहरी भन्ने बित्तिकै गाउँका ठुलामान्छेपनि छुलुक्क हुनेबेला बबुरो शेखर, गरोस पनि के? केही नबोली पछ्यायो आमालाई । एकैछिनमा उनीहरु पुगे सानीआमा नाता पर्ने घरमा । शेखरले गम्लङ्ग खास्टोले मुख छोपेको थियो त्यो पनि आमाको । उसलाई कसैले देखिहाले पनि रातमा महिला नै ठान्नेछन् त्यसैले रातो बर्कोले आमाको गन्धमात्र दिएको थिएन आमाजस्तै गरी सुरक्षाको अनुुभुत गराएको थियो शेखरलाई । सानीमाकोमा बन्दोबस्त भयो उसको लुक्ने स्थान । आमा र सानीमा सल्लाह सुनेर थाहा पायो उ त्यहाँ त्योबेलासम्म लुक्नेछ जतीबेलासम्म प्रहरी गाउँबाट फर्किन्नन् ।

सानीमाको बुइगलमा तीनदिन तीनरात बस्दा शेखरले धरै कुरा सुन्यो तर अस्पष्टमात्रै । किन प्रहरी आए? प्रधानाध्यापक कमलालाई हातपात गरेकोमा तिमेरलाई पक्रन । अरु को को पर्याछन्? फलाना, ढिस्काना.... आदी आदी । कति जना? ९ जना, हैन ११ जना? कति बिद्यार्थी? अभिभावक पनि छन् की? गाउँका उरन्ठेउला अभिभावक भनाउदाहरुछन् जसले स्कुलमा राजनीति भित्र्याए, अनि तिमेरु ठेट्नाहरु जसले उनीहरुलाई राजनीति गर्न दिएर आफुलाई खाल्डामा हालेउ । कुन अभियोगमा पक्राउ गर्न प्रहरी आको? सार्वजनिक अपराध अन्तर्गत । कसुरचाँही एउटामात्र? हैन राजनीति पनि गरेउ रे तिमेरले । तीनदिन तीनरातको अवधिमा भेट्न आउँदा निन्याउरो मुख लाएर शेखरका प्रश्नको उत्तर दिदाँ बुबाले कतिपटक भक्कानीनुभयो । “आज त म पनि भाग्नु पर्यो । तेरै कारणले पहिलोपल्ट अपराधबोध हुदै भागे ।” यसो भन्दा बुबाको गला थामिएन । शेखरसँग अरु उपाय केही थिएन सुन्नुबाहेक । सोन्न थाल्यो, “स्कुलमा राजनीति मास्टरहरुले गरे, प्रअले नेतृत्व लिइन् । बिद्यार्थीको नाताले बिरोध गर्यौ । ४८ सालको चुनावमा मास्टरहरु खुलेआम भोटमाग्न हिडे । हाम्रो अर्धबार्षिक परिक्षा बिथोलियो । जबर्जस्ती परिक्षा लिन खोज्दा हामीले बिरोध गर्यौ । हामीलाई पार्टीको झण्डा ओडाइयो । बाहिरबाट मान्छे ल्याएर कुटाउने प्रयास भयो । यही कारण आज यो दिन आयो ।” तर बुबालाई शेखरले कहिल्यै केही भनेन । न त पछुतो नै महसुस गर्यो । गाउँकै स्कुल भएकोल शेखरलाई अरुले पनि पत्याए, उ पढाईमा अब्बल थियो, त्यसैले उ अग्रपक्तिमा आयो । मास्टरहरुको एउटा जमातले उसलाई बिरोधी देख्यो अर्कोले समर्थक । अनियन्त्रिण भिडले अनुशासन गुमायो । महिला प्रधानाध्यापकमाथि पुरुष बिद्यार्थीहरुले हातपात गरे । प्रअको रक्षमा उभिने शेखर लगायत अरुको केही लागेन । बिरोधी मास्टरलाई के चाहियो, रातारात भोजपुर सदरमुकाम पुगरे शेखर र उसका ११ जना सहयोगीलाई सार्वजनिक मुद्धा हाले । उनीहरु बसे सदरमुकाम, पठाए प्रहरीलाई पाता कस्न । गाउँमा मच्चियो हाहाकार । बन्द भयो स्कुल लगातार ।

................................................................................................

निम्नमाध्यमिक स्कुललाई माध्यमिक बनाउने । जनश्रमदान गर्ने । अनि नपुगेको सहयोग सरकारसँग माग्ने । सबै गाउँलेको एकमतले ९० हजार रुपैयाँ धरौटी राखेर पहिलोपल्ट गाउँमा ८ कक्षाको पढाई अनुमति प्राप्त भएपछि गाउँमा एक किसिमको खुशीयाली छाएको थियो । “त्यसो भए अब प्रअ को त?” सप्तरी जिल्लाबाट गएका शोभितलाल यादवको योग्यताले मावीको प्रअ हुन नदिएपछि नीमावीमा यादवको मातहतमा पढाउने शिक्षिका कमला तिमिल्सीनाको नाम विकल्पका रुपमा आयो । किनभने उनले बिएड गरेकी थिइन्, त्यो पनि अग्रेजीमा । राईकी छोरी बाहुनसँग बिहे गरेकी, अंग्रेजी पढेकी । प्रभावशाली व्यक्तित्व थियो उनको । सञ्चालक समितीले कमलालाई प्रअ नियुक्त गर्यो । निमावीका प्रअ यादव अब शिक्षकमात्र रहे । उनै कमला जसलाई हिजोसम्म उसले शासन गरेको थियो अब उनले शासन गर्ने दिन आए । कस्तो दुर्भाग्य, त्यही दिनदेखि गाउँ पस्यो राजनीति । स्कुलमा छिर्यो राजनीति । सञ्चालक समिती दुई भाग भयो । शिक्षकहरु बाँडिए । बिद्यार्थीहरुको भागबण्डा लाग्न थाल्यो । नेताहरु गाँउपसे । भर्खरै बहुदल आएकोले पञ्चे चोर गाउँ छोड भन्दै एकैस्वरमा उर्लिने गाउँलेहरु अब काग्रेस र कम्निष्ट भए । स्कुलका भित्ता, बासँका रुख, बाटोको वरीपरी जसले सक्छ एकअर्कालाई तुच्छ गाली गर्ने संस्कारले सिंगो गाउँलाई तहननहस पार्यो । गाउँ खण्डित भयो । स्कुलमा नेवीसँघ र अनेरास्ववीयु छिरे । सुरक्षाको लागि भन्दै चक्कु, भाला, साइकलको चेन, खुकुरीलाई स्कुलमा बिद्यार्थीले किताबको बिचमा राखेर कक्षाकोठामा भित्र्याए, जसले सक्छ जुनसुकै बेला प्रहार हुदाँ कक्षाकोठामै रगत बग्नु सामान्य हुनथाल्यो । आफ्नै गाउँको स्कुलको यस्तो चाला भएपनि, प्रभावशाली बिद्यार्थी शेखरलाई कसै न कसैले आफ्नो बनाएरै छोडे । अर्थात शेखर पनि राजनीतिज्ञ भयो । गाउँमा उसलाई कसैले मनपराएर, कसैले गालीकै भाषामा नेता भन्न थाले । बिडम्बना, प्रअलाई हातपात गर्ने समूहको बिरोध गर्दा गर्दै, उनीहरुको उच्छृङखल र हिंसात्मक व्यवहारबाट प्रअलाई बचाउँदा बचाउँदै पनि उसलाई राजनीतिज्ञ बनाइयो, जिल्ला प्रशासन कार्यालय भोजपुरमा शेखर सहित ११ जनालाई सार्वजनिक अपराधीको रुपमा मुद्धा चलाइयो । ३५ दिनसम्म प्रहरीको नजरबाट भाग्दै ३७औ दिनमा ४२ सय धरौटीबाट लालपुर्जा राखेर महिनावारी तारिखखेप्न बाध्य पार्यो शेखरलाई स्कुले राजनीतिले जसलाई न उसले बुझेको थियो, न कसैले बुझाउनै नै कोशीस गर्यो, जर्बजस्ती उ नेता बन्यो ।

................................................................................................

“परिक्षा आउन लाग्यो, पहिलोचोटी टेस्ट परिक्षामा भाग लिदैछ स्कुल, ६–६ महिनादेखि बन्द गरेर हुन्छ?” काठमाण्डौबाट गएका दुईचार अगुवा युवाहरुको कुरा सुन्ने मुडमा थिएन भुल्केको कांग्रेस र कम्निष्टको जमात । बिद्यार्थीलाई सार्वजनिक मुद्धा हालेदेखि प्रशासनको ढोकामा ताला लागेको थियो । प्रअ कमला हराएकी थिइन्, सुनिन्थ्यो ५ घण्टाको दुरीमा पिखुवापारी भोजपुरसदरमुकाममा बसेर उनी आफुले हुर्काएको बिरुवाको जरा उखेल्नेलाई मलजल गर्दैछन् । पहिलोपल्ट एसएलसीको टेस्टमा भाग लिने तयारीमा रहेका बिद्यार्थीहरु जो शेखरभन्दा एकबर्ष सिनियर थिए पढाईमा, ट्युशन लगायत अरु तरिकाले परिक्षाको तयारीमा थिए । कैयौ चरणमा भएका वार्ताहरुले पनि काम नगरको अबस्थामा काठमाण्डौबाट गएका दुईचार गाउँले ठिटाहरुले एकदूई प्रयास गरेर हुने केही थिएन । शेखर र उसका साथीहरु त निरन्तर पढाइको पक्षमा थिए । एउटा घटनालाई लिएर कसैको भविष्यमा खेल्नुहुन्न भन्ने कुरा उनीहरुलाई यो ६ महिनाको बीचमा स्पष्ट ज्ञान भैसको थियो । तर स्कुलको ताला उनीहरुको हातमा थिएन । ताला भएका शिक्षकहरु राजनीति गर्ने न परे । मास्टरीमात्र गर्नेले सकेसम्म खुल्ला चौरमा बसेर भएपनि १० कक्षाका बिद्यार्थीलाई एलएलसी दिन लायक बनाए ।
बन्द भएको ६ महिनापछि बल्ल बल्ल स्कुल खुल्यो तर प्रअ कमला कहिल्यै फर्किनन् । जिल्लामै बसेर तलब खाइरहिन् । शेखर र उसको समूहले मुद्धा खेपीरह्यो । हरेक महिना एकदिन जिल्ला प्रशासन कार्यालय गएर हाजिर गर्नैपर्ने । एकबर्षको लगातार तारिखपछि अब आइन्दा यस्तो गर्नेछैन भन्ने कागज लेखाएर सही गराएपनि एउटा बोझबाट मुक्ती पाएको आभाष शेखर र उसका साथीहरुले गरे ।

................................................................................................

शेखरको हातमा सेन्टअप टेष्ट परिक्षाको रजिष्ट्रेशन फारम छ । पहिलोपल्ट उसले आफ्नो नाम, जन्ममिती लगायत केही महत्वपुर्ण तथ्यांक सरकारको कानूनी प्रकृयामा समावेश गर्दैछ जसले शेखरको भविष्यमा पाइलापाइलामा अर्थ राख्छ । ̕तलाई त सरकारबादी मुद्धा परेको छ, अब तैले सरकारी जागीरको आस नगरेस्” शेखरलाई मन नपराउनेहरुमात्र हैन उसलाई माया गर्नेहरु पनि घुमाउरो पारामा व्यंग गर्थे, मानौ शेखर सदाका लागि देशको एउटा अपराधी हो, जसलाई सरकारले पनि जुनिभर अपराधीसरह व्यवहार गर्नेछ । “खुच्चिङ्ग, खुब जान्ने हुँ भन्थ्यो अब चाल पाउने हो, नागरिकता लिने बेलाँ पनि पुलीस रेकर्ड हेर्छ, जागीर खाँदा पनि, बिदेशै जानुपर्यो भने पनि प्रहरीको रेकर्ड चाहिन्छ । अब त्यसका दिन गए । उमेरै नपुगी गुण्डागर्दीमा ओर्लेथ्यो, थापायो ।” सार्वजनिक मुद्धा झेलेदेखिनै सुन्न थालेका यस्ता बचनबाणहरुले शेखरलाई कहिलेकाँही त पश्चातापको गहिराईमा नपुर्याएको पनि हैन । प्रहरीले खेद्दा पिलपिल आसुँ झार्दै सुक्सुकाउने बुबा, बर्कोले मुख छोपेर भक्कानीदै खाना ख्वाउने आमा, केही थाहा नपाएजस्तो गरी अन्यौलमै रहने भाईले मेरै कारणले भोगेको कठिनाई मलाई सराप त लाग्ने हैन? के मैले ठुलै अपराध गरे? म देशकै अपराधी भए? यस्ता कुरा सोच्दा सोच्दै शेखर कैयौ रात राम्ररी सुत्न सकेन । १६ बर्षकै उमेरमा कत्रो बज्रपात आइलाग्यो? कुराहरु मनमा बोकेर उसले कैयौदिनसम्म आफुलाई नियन्त्रण गरिरह्यो । सुनाओस पनि कस्लाई? हिजो साथ दिनेहरु नै अहिले दुर्गतीको कामनासहित ताली पिटिरहेका थिए ।

भनिन्छ, भगवान मान्छेले त्यतिबेला सम्झिन्छ जतिबेला उ आपतमा पर्छ । फारम बोकीरहेको हात त्यसै चल्मलाएजस्तो भयो । कानमा कसैले केही भनेजस्तो लाग्यो । कसैको आवाज कानै नजिक आएर ठोक्कियो । “मामा, तपाई नाम चेन्ज गर्नुस्, अहिलेसम्म तपाईको नाम शेखर छ, तर अब रजिष्ट्रेशन गर्दा अर्कै नाम राख्नु भयो त्यही नामबाट सम्पुर्ण काम गर्न सकिन्छ । त्यो नाम शेखर नभएपछि तपाईलाई भबिष्यमा कुनै अप्ठ्यारो पर्दैन । अहिले जे नाम राख्नुहुन्छ त्यही नामबाट नागरिकता पाइन्छ रे । जन्ममिती र नाम अहिले जे राखिन्छ त्यो नै सदाका लागि सरकारको रेकर्डमा जान्छ रे । त्यसैले नाम चेन्ज गर्नु मामा ।” एकाएक शेखरको वरीपरीबस्ने सबै साथीहरु चनाखा देखिए । मानौ यस्तो विकल्प सुझाउने शेखरकी फुपुकी नातिनी नभै भगवानको रुप हो । सदरमुकाममा लेखापढी गर्ने उनकै बुबाले सिकाएको कुरा शेखरलाई सुनाइरहेकी थिइन् । नभन्दै शेखरको वरीपरिका सबैले नाम परिवर्तनको सल्लाह मनपराए । नाम प्रस्तावको लहर चल्यो । जन्मेको ११ दिन लगाएर आगो साक्षि राखी पण्डितले जुराएको नाम एकैछिनमा फेरीने भयले शेखर झस्कियो पनि । तर उसको अगाडि भबिष्य थियो । गाउँघर तथा समाजमा राम्रो परिचय बनाएको शेखरको एकैछिनमा बिलय भएर त्यो ठाउँमा नयाँ नाम जुर्दै थियो । एकैछिनमा जुर्यो पनि । गाउँघर, साथीभाई, इष्टमित्र, आफन्त, बाउआमा सबैले चिनेको शेखर अब विनय भयो । शेखरको अवसान भयो । विनयको जन्म । धन्य राजनीति । शेखरलाई जबर्जस्ती नेता त बनाइस्, यही कारणले उसको अवसान भयो । पढाईमा तेज उसलाई ठुलै बज्रपात पर्ने गरी एसएलसीमा फेल गराईस् । राजनीति तँ महान् होस्, गर्न जान्नेलाई श्रीखण्ड, नजान्नेलाई शेखरको हाल ।

................................................................................................

यो सपनारुपी वास्तविक भोगाईको सदृष्य संझनाबाट बाहिर आँउदा ओछ्यानमा छोरो थिएन । काँटीमा झुन्ड्याएको स्कुटरको चावी थिएन । थियो त्यही कर्णाली ब्लुज र निद्राबाट ब्युझेजस्तै अवस्थाको विनय । जो १६ बर्ष अगाडिको त्यो घटनासझेर अहिले पनि बिक्षिप्त अबस्थामा थियो ।

whatever I wrote!

2011-11-24T21:22:00.000+05:30

I wonder why people act differently? Why people ignore someone who they don't like. But I wonder why without any reason people simply ignore others.

In last few weeks I even don't have time to spend with my sweet baby boy. My wife keeps complaining me because I am not giving her time.But she is so caring, loving. I love her much. I look like I am super busy creature in this world. Despite exhausting schedule at work, tired and feeling dizzy I keep spending my almost day and night working with Internet. I have more words in my mind which I want to write here, but now I am feeling that I am not able to do that just because I feel I have other important things to do. What are those things which I consider they are important in my life. I have no answer.

My wife should be important for me, my son should be important for me, but instead of spending my time with them I am working, working and just working. It's not the life, damn! I have my family so that I am here to do whatever I want to do. They are providing me with whatever supports and care I need from them. Son allow me to go away from Kathmandu. Wife never complains me that I am not staying much time with her. However, I feel I am not a good husband neither good father. I am chasing with myself. Just don't want to be machine. But situation makes me a kind of machine as if I have no live. This is what I feel in 2011, let us plan something best for 2012 as new year is approaching fast.

गाउँ नफर्की मेरो दोस्त

2011-11-19T21:57:00.003+05:30

“शेखर म गाउँ फर्किने भए, १२ बर्षको यो निरन्तर लडाईलाई टुङगोमा पुर्याउन पनि म गाउँ फर्किदैछु । मान यार् म हराएको हैन, अहिलेसम्म कुनै जागीरमा थिए, केही लाख पैसा बोकेर आफ्नो पुरानो जिन्दगीमा फर्किदैछु । साले फेरी हामी भलिबल खेलौला । डण्डिबीयो खेल्दा झन्डै आँखा फुटाएको बिर्सिस् । हेर अब म फेरी ती सुनौला दिनहरुलाई आँखामा सजाउँदै फर्किदैछु । बन्दुक बोकेर निस्केको त्यो संघार अब सदाका लागि बन्दुक थन्क्याएका पाइलाहरुले तर्नेछन् जहाँ मलाई मेरी आमाले अंकमाल गरेर स्वागत गर्नेछिन् । ओइ शेखरे भन्त तँ कस्तो भइस्? बिहे गरिस्? ट्युसन पढ्न त च्वाँक च्वाँक ठिटीहरु आउछन् होला नी, प्लस टु भएपछि तेरो खुब मोज होला, साले गधा, पख । म अब केही दिनमै गाउँमा आउँछु । अनि जान्या छु तलाई ।” हेल्लो हेल्लो,.....मैले एकशब्द नबोल्दै उताबाट फोन राखेको संकेत फोनमा आइसकेको थियो । ट्याम्के महोत्सवमा भाग लिएर फर्केको, थाकेको ज्यान, राम्ररी सुतेछु । फोनको घण्टि नबजेको भए अझै धेरै सुत्थे होला । एकछिनसम्म त पत्याउन नसक्ने नै थियो त्यो एकोहोरो संवाद । फोन राखेर कान कोट्याए, आँखा मिचे, गाला चिमोटे । त्यो सपना थिएन । म बिपनामा थिए । हिजोको हिडाई, ज्यान अहिलेपनि हलचल गर्न मानिरहेको थिएन । फोनमा हेरे, ०२१ कोड नम्बरबाट फोन आएको थियो । रिडायल गरे । उता फोन बिजी रहेछ । एकमिनेटसम्म घण्टि नबजेपछि पत्याउन बाध्य भए त्यो उत्तमकै फोन थियो । त्यो संवाद सपना हैन, मैले बिपनामा नै गरेको थिए । ६ः३० बजेको कान्तिपुर डायरी सुनेपछि झनै पत्यार लाग्यो त्यो उत्तमे नै हो, जसले एकछिन अगाडि मलाई फोन गर्या थियो । समाचारले भन्यो आजदेखि भेरीफिकेशन प्रकृया शुरु । माओवादी लडाकुहरु जो अहिलेसम्म अस्थायी ब्यारेकमा थिए उनीहरुको पुनस्र्थापना प्रकृया शुरु भएको छ ।

तँ कस्तो भईस्? बिहे गरीस् की छैन? केटीहरु, ट्युसन, साले ... दिनैभरी यिनै शब्दहरु कानमा गुञ्जिनै रहे । उत्तम अर्थात मेरो बच्चैदेखिको साथी, छिमेकी । कट्टु नलगाई स्कुल दौडने, माटाको काल्पनीक घर बनाउने, रुखका हाँगा बटुलेर गोठ बनाउने, तोरी बारीमा उभिएर फोटो खिच्ने, उमेर छिप्पिदै गएपछि महादेबथानको मेलामा रातभरी अल्लारिने, सप्तमी बजारमा भेला भएका चारैतीरका युवतीहरुलाई हेर्र्दै मस्किने, सकेकालाई जिस्क्याउने आदी इत्यादीमा एकैछिन नछु्ट्ने । गाई चराउदाँ पल्लाघरे बुढालाई दुःख दिने, बाँदरले मकै खाला भनेर रातभर मकैबारीमा छाप्रो बनाएर जाग्राम बस्ने, दिनभरी स्कुल जाने, राँकेभुतको डरले अध्याँरोमा कट्टुमा पिसाव फेर्ने, मास्टरले गालि गर्छन् भनेर सुरुवालमा आँची पोको पारेर घर आउँने, आमाको डरले हगेको सुरुवाल खोल्सामा फ्याँक्ने .. यस्ता अनगिन्ती सकारात्मक, नकारात्मक हर्कतहरुमा साथ दिने मेरो लगौटिया यार उत्तम । मैले अरुणालाई मन पराउँदा रुपकुमारीमार्फत अरुणाालाई मबाट खोस्ने, मनपरेकी कौशीलालाई रगतको अक्षर भन्दै रातो रंगका अक्षरले लभलेटर लेख्ने, आफु फस्ने ठाउँमा मलाई फसाउँने, त्यही उत्तम जसले आज मलाई ७ बर्ष दुई महिना २३ दिनपछि त्यही पुरानै शैलीमा फोनमा एकोहोरो आफ्नो फतफत सुनायो र एकाएक बिगतमा पुर्यायो ।

आज ठ्याक्कै ७ बर्ष दुई महिना २३ दिन भयो । जुन दिन उसले मलाई छोडेर हिडेको । उसकी आमा, जसलाई म सानीमा भन्थे अहिले पनि भन्नुहुन्छ, “तिमीहरु दुवैलाई मैले दुध चुसाएकी छु । तर मेरै दुध चुस्ने तिमीहरु आज किन फरक भयौ? के कुराले भड्कायो मेरो उत्तमलाई? किन रोक्न सकेनौ तिमीले?” युद्धकालमा जबजब लडाईका घटनाहरु समाचारमा सुनिन्थे, यति मरे, उती मरे भनेर रेडियोले भन्थ्यो, सानीमाका कान सधै टाठा हुन्थे । मैले झन्डै ५ बर्षमा एकदिन पनि देखिन सानीमाको आँखामा हाँसोको एक अंश । उत्तम कहाँ छ? के गर्दैछ? जिउदो छ की छैन? भिडन्त, पक्राउ, क्रस फायरीङ, जम्काभेट, एम्बुस, यस्ता कुरा सुन्दा मेरो पनि आङ सिरिङ हुन्थ्यो, कतै मेरो उत्तम त परेन । शान्ति संझौता भएपछि एकदिन माथ्लो गाउँको खगेश्वर गाउँमा झुल्कियो । सबैले उ मार्फत थाहा पाए, उत्तम पनि जिउदै छ । अहिले अस्थायी व्यारेकमा बसेको छ । छुट्टी पाएपनि उ गाउँ फर्कन मान्दैन । फुङ्ग उडेको आमाको अनुहार हेर्न चाहाँदैन । परिवारको एकमात्र छोरो, बैनी र आमालाई रुवाउन गाउँ फर्किन मान्दैन । “त्यसले मेरो कुरा गर्छ की गर्दैन?” मैले खगेश्वरलाई पटक पटक सोधेको थिए । अहिले पनि सबैभन्दा धेरै संझना मेरै गर्छ रे । मैले क्यान्टोनमेन्टको फोन नम्बर पत्ता लाए, फोन गरे, तर उत्तम कहिल्यै मेरो सामु परेन । सधै भागि नै रह्यो ।

“हेर शेखर फलानो मास्टरले स्कुलको यति पैसा हिनामिना गरेको छ । त्यसलाई सञ्चालक समितीका अध्यक्षको साथ छ । त्यो अध्यक्ष, चारपटक प्रधानपञ्च भएको । अहिले पनि गाउँमा त्यसको धाक देख्याछस्, हामीलाई खाउँला जस्तो गर्छ । बिर्सिस् एकदिन त्यसले तँ र तेरा बाउलाई कस्तो अपशब्दमा गालि गरेको थियो? तिमेरले उसको जग्गा कमाउथ्यौ तर के तिमीहरु उसका नोकर थियौ? उसले त्यति गर्दा पनि तेरा बाउ चुँ गरेनन् । तँ काँतर के बोल्थिस् । मलाई त बाटाको ढुङ्गो टिपेर त्यसको टाउकामा बजाउन मन थियो । तर त्यै बेला ती रामसर् आइपुगे र मात्रै ।” उत्तमले मसँग यस्ता कडा कडा कुराहरु गर्न थालेको महिनौ हुन थालेको थियो । उ झनझनै क्रान्तिकारी बन्दै थियो । क्रान्तिकारीको कुरा गर्दा हामी लगभग उस्तै अबस्थामा थियौ भन्ने मलाई भ्रम रहेछ । उ म भन्दा कैयौ बढी क्रान्तिकारी भैसकेको मलाई पत्तो नै भएनछ ।

भन्यो, “डाडागाउँको राजन छैन, त्यो पनि क्रान्तिमा होमिएछ । मलाई आज खानीगाउँको चण्डीले भनेको । उ पनि अब पढाई छोड्छ रे । मलाई पनि हिड भन्दै थियो । तँ पनि जाउँ न, हामी सँगै मिलेर हाम्रा दुस्मन त्यो पञ्चे छ नी? त्यसलाई सखाप पार्नुपर्छ ।” एकाएक उत्तमको यस्तो कुरा सुन्दा त्यो दिन म छाँगाबाट खसेजस्तो भएको थिए । भने, “राजनीति भनेको शत्रु खत्तम पार्नलाई हतियार बोक्नुमात्र हैन, यहाँ बसेर, शान्तिपुर्ण रुपमा पनि हामी अन्यायको बिरुद्ध उभिन सक्छौ । उत्तम तँ कुनै पनि हालतमा गलत निर्णय नगर । आमा र बैनीलाई नछोड् ।”

“मलाई संझाउने भन्दा पनि मेरो प्रश्नको उत्तर दे, तँ मसँग जान्छ् की जान्नस्?”

“भनेपछि तैले जाने निर्णय गरीसकिस् ।”

“हो म अब यहाँ बस्दीन । म क्रान्तिमा होमीन्छु । देशलाई मेरो तातो रगतको खाँचो छ । म बलिदानीका लागि तयार छु । राष्ट्रियता जोगाउन अब मैले बलिदानी दिनैपर्छ । जनताको शासन स्थापनाका लागि महान क्रान्तिमा होमीनै पर्छ । मैले निर्णय गरिसके । त्यो प्रधानपञ्चलाई अब म छोड्दीन । त्यो हिसाब हिनामिना गर्ने शिक्षकलाई पनि बाँकी राख्दिन ।”

छाँगाबाट खसेजस्तो म अवाक थिए । उ धारा प्रवाह क्रान्तिकारी भाषण दिइरहेको थियो । घरीघरी दारा किट्थ्यो । भुईमा मुड्कीले बजार्रथ्यो । म भने अवाक थिए, शान्तिप्रीय मेरो प्यारो उत्तम मेरो हातबाट धेरै अगाडि उम्किसकेको आभास नपाउदै म एक्लो भैसकेको थिए ।

“उत्तम एकपटक ठण्डा दिमागले सोच, जे गर्न गइरहेकोछस् त्यो बाटो गलत छ । मैले पनि चाहेको त्यही हो जुन कुरा तैले त्यहाँ गएर गर्न खोज्दैछस् । मेरो बाटो र तैले पक्रिन आँटटेको बाटो फरक छ । तैले हिड्न चाहेको बाटोमा खतरा धेरै छ । तँ कसैको लहडमा बाटो बिराउदैछस् । क्रान्ति गर्नलाई मान्छे मार्नैपर्छ भन्ने छैन, हिंसाको बाटो लिनैपर्छ भन्ने छैन । ठण्डा दिमागले सोच मेरो प्यारो साथी ।”

“भयो, तँ अब मेरा लागि प्रतिकृयाबादी । तँ पनि आत्मसमर्पणबादी भइस् आजदेखि । तँ काँतर भईस् । देश र जनताका लागि बलिदानी दिन डराउने काँतर होस् तँ पनि । तैले पनि त्यही अध्यक्षलाई साथ दिदैछस् जसले स्कुलको हिसाव किताव हिनामिना गर्ने मास्टरलाई सरक्षण दिएको छ । तैले आफ्नो खुटटमा लात हान्दैछस् । अन्यायी, अत्यारी, बलात्कारीहरुलाई साथ दिदैछस् । तँ पनि अब क्रान्तिकारी रहिनस् । तँसँग गफ गर्नु अब बेकार हुनेछ । तैपनि अन्तिमपल्ट सझाउदैछु, हिड । क्रान्तिको महासागमा होमीयौ । देशका लागि बलिदानी गरौ । आमादिदी बैनीको धुजाधुजा भएको अस्मिता जोगाउँ, अपराधीलाई सखाप पारौ, सर्वहारा जनताको शासन स्थापना गर्ने महान अभियानमा सहिद हुन तयार होँउ ।”

अघिदेखिको निरन्तरता मेरो लागि उत्तमले गरेको बकबासजस्तै थियो । हामी यस्तो मोडमा थियौ अब उ र म सँगै हिड्न नसक्ने अबस्थामा थियौ । मैले पनि क्रान्ति आवश्यक छ भन्ने महसुस गरेको थिए, गाउँमा थुप्रै सुधारका कामहरु गर्नुपर्ने थिए । उत्तम र मैले सँगै बसेर योजना बनाएका थियौ । केही कुरामा सफल भएकामा हामीलाई बिश्वास थियो हामीले शान्तिपुर्ण रुपमा पनि थुप्रै राम्रा काम गरेर यो समाजलाई निमुखा जनताको पक्षमा काम गर्न सक्ने बनाउने बाटो तयार थियो । तर उत्तम एकाएक उग्र क्रान्तिकारी भैसकेको रहेछ । त्यसैले अब बाटो नै फरक हुने मोडमा पुगेको बेला न मैले रोक्दा उ रोकिने थियो, न उसले बहकाउदा म बहकिन तयार थिएँ । एउटै नदीमा पौडिदै गर्दा हामी एकाएक उछिट्टीएर दुई किनारामा बजारीन पुग्यौ, जहाँबाट फेरी एकपल्ट मिलन असम्भव जस्तै बन्यो । त्यही रात उत्तमले गाउँ छोड्यो । मैले छ महिनापछि गाउँमा अस्थायी कोटामा शिक्षकको दरबन्दी पाएँ ।

आज एकाएक त्यही उत्तमले फोन गरेपछि मैले ७ बर्ष २ महिना २३ दिन अगाडिको त्यही बेलुकी उग्रसँग मुडकी बजारीबजारी क्रान्तिकारी कुरा गर्ने उत्तम र आजको उत्तमलाई तुलना गरे । उसको स्वरमा त्यही कुरा भेटे जुन उ क्रान्तिकारी हुनुभन्दा अगाडि उसँग थियो । उसले बोल्ने शैली त्यही थियो जुन हामीले बाल्यकालका बेला सँगै भोगेका थियौ । एकाएक खुशी भएको आँखामा आसुले भरिएर आयो । लाग्यो उत्तम अहिले नै आइसकेकोछ । हामी सँगै छौ । हाम्रो बाल्यकाल फेरी दोहोरीएको छ ।

एकाएक भित्तामा झुन्डिएका तस्बीरका पात्रहरु आँखामा परेपछि मन चसक्क भयो । आँखा तिरमिराए । एकाएक संशयको बादल मडारिन थाल्यो । पृथ्वी फनफनी घुमेर रिङ्गटा लागेको जस्तो भयो । त्यहाँ झुन्डिएको क्यालेन्डरमा स्कुलका सम्पुर्ण शिक्षक, सञ्चालक समितिका पदाधिकारी स्कुल भवनलाई व्याकग्राउण्डमा राखेर लामबद्ध उभिएको फोटो थियो । त्यो फोटोमा सबै जना थिए । बिद्यालयको पैसा हिनामिना गरेर शहरमा छोराछोरी पढाउने शिक्षक, चारबर्ष प्रधानपञ्च, पछि बिद्यालय सञ्चालक समितिका अध्यक्ष, प्रधानाध्यापक, हिसाव र बिज्ञान पढाउने शिक्षक सहित सबै शिक्षक र सञ्चालक समितीका सदस्यहरु फोटोमा लामबद्ध थिए ।

एकाएक ओछ्यानबाट जुरुक्क उठे । मोवाइलमा बिहान उत्तमले गरेको नम्बर डायल गर्नासाथ फोन उठ्यो । उत्तमलाई बोलाउन १ मिनेट जति लागेपनि मलाई भने एकघण्टा जति कुरेजस्तै लागिरहेको थियो । हेल्लो .... उताबाट उत्तमको स्वर सुन्नेबित्तिकै यताबाट म बर्बराउन थाले,

“उत्तम तँ नआइज । तँ कुनै पनि हालतमा नफर्कि । तैले जति पैसा पाउछस् त्यो लिएर तँ अन्यत्र कतै जा । तर भुलेर पनि यहाँ नआइज । आमाको चिन्ता नगर । बैनी पढ्दैछिन् । बिहे गर्ने बेला भयो भने तँ बसेकै ठाउँमा उनलाई लिएर आँउछु । त्यहीबाट बिहे गर्नुपर्छ । आमा मेरो जिम्मामा छोडिदे । गाउँमा फर्किनु पर्दैन । त्यत्रो पैसा लिएर यहाँ किन आउँछस्? यहाँ आएर के गर्छस्? यहाँ आउने कामै छैन । अँ सुन्, मैले बिहे गरे । मेरी एउटी छोरी पनि छ । १ कक्षामा पढ्छे । अनि सुन् मैले अरु कसैसँग हैन त्यही अरुणासँग बिहे गरे । साले धोकेबाज, तँ जस्तो म हो र?” उताबाट उत्तम बोल्न खोजिरहेको थियो । तर मैले उसलाई बोल्न दिइन । भक्कानिदै भने, “मेरो प्यारो साथी उत्तम तँ कुनै पनि हालतमा नआइज गाउँमा । म तेरो सुरक्षा दिन सक्दिन । त्यो शिक्षक जसले स्कुलको पैसाले छोराछोरीलाई पढायो, सञ्चालक समितीको अध्यक्ष जसले मेरो बाउलाई सार्वजनिक रुपमै बेइज्जत गर्यो, त्यो आइएएस्सी सर जसले गाउँका चेलीबेटीलाई निशुल्क ट्युशन पढाउने नाममा गर्नुसम्म यौन शोषण गर्यो, अनि त्यही आइएस्सी सरलाई निर्दोेष प्रमाणित गर्ने हेडमास्टर आज कोही पनि गाउँमा छैनन् । उनीहरुलाई तैले नै सफाया गरिस् भन्ने कुरामा यहाँ सबै बिश्वस्तछन् । यस्तो बेलामा मैले सदाका लागि फर्केको तेरो सुरक्षा गर्न सक्दिन । अहिलेको अबस्थामा यहाँको सिस्टमले पनि तेरो सुरक्षा दिन सक्दैन । न आइज मेरो दोस्त । तँ गाउँमा नआइज ।”

मैले यति भनिन्जेलसम्म मेरो हातबाट खसेको फोन आफै स्वीच अफ भन्न थालेको थियो ।

मंसिर ३, २०६८ । ललितपुर ।

जेल भित्र का कुरा हरु इमान्दारिता पुर्वक लेखे भने तीनइहर को हातबाट म मारिन पनि सक्छु ।

2011-11-17T08:44:00.000+05:30

पुर्व राजनीतिज्ञ, हालका सञ्चारकर्मी चन्द्र भण्डारीको बिस्तृत अन्तर्वार्ता मिडियामञ्च डक कम को मिडिया संवादमा पनि छापिएको छ । त्यो अन्तर्वार्ताको क्रममा मैले वहाँसँग लामोसमय बिताएको थिए । धेरै कुराकानी भयो । संवादको संम्पुर्ण अंश मिडियामञ्चमा अटाउन सकिएन । पटक पटकको भेटमा भण्डारीले भन्नुहुन्थ्यो म किताब लेख्दैछु । 'के बिषयमा किताव दाई?' "जेल संस्मरण" । वहाँ १० बर्ष जेल पनि पर्नुभयो जतिबेला सक्रिय राजनीतिमा हुनुहुन्थ्यो । 'त्यो कितावमा त्यस्ता के कुरा छन्, जुन पढ्न लायकछन् वा नपढी हुदैन ।' "नेपालका अहिलेका कतिपय नेताहरु जेलमा बस्दा गरेका त्यस्ता व्यवहार जसको बारेमा तपाई कल्पना पनि गर्न सक्नुहुन्न ।" 'जस्तै? उनीहरुको अप्राकृतिक यौन क्रियाकलाप ।' भण्डारीको मुखबाट यो कुरा निस्कदाँ त्यहाँ एकछिन सन्नाटा छाएको थियो, जहाँ बसेर हामी यस्तै संवाद गर्दैथियौ । कुन कुन नेताको कस्तो अप्राकृतिक कृयाकलाप? भण्डारी बिस्तृत व्याख्यामा जान चाहनुभएन । यो अन्तर्वार्तामा वहाँले कितावको कुरा गर्नुभएको छ, तर बचेर । वहाँले निकाल्न लागेको पुस्तक सहित अन्य बिषयमा भएका कुराकानी जसलाई मिडियामञ्चमा स्थान दिन नसकेका कारण म मेरो निजी ब्लगमार्फत सार्वजनिक गर्दैछुः

यस्तै कुराकानी गर्ने क्रममा तपाईंले अनौपचारिक रुपमा भन्नु भएको थियो कि किताब लेख्दै हुनुहुन्छ ?

मैले त्यो टुङगयाएँ, प्रकाशक पनि खोज्दै छु, एकजना साथीले रत्न पुस्तक भन्डारले छापिदिन्छ भनेको एउटा पुस्तक छ । त्यो मैले तयार गरेँ । चार सय प्रती छापिसकेछ । त्यो जेल संस्मरण छ । एउटा गीत छ । एउटा गीत छ जसलाई नोटेसन सहित एउटा पुस्तकको रुपमा तयार पारेको छु एउटा एल्बम पनि छ ।

त्यस मा मान्छे लाई थाहा नभ्एको एकदम रहस्यमय कुराहरु के के छन ? त्यो किताब को unique selling point के हो ?

जेल संस्मरण हो । भारतिय जेल मे पाँच साल भनेर मेरी सायरा के एउटा किताब लेखिन । तर हाम्रो नेपालमा झापा सङघर्ष का कुरा गरुँ । मओबादी आन्दोलनका केहि कुरा आए, नेपाली काङ्ग्रेस आन्दोलनले उठाएका कुरा, हर्एआ बर्ए का कुराहरु, बिगतका आन्दोलनका थुप्रै कुरा कती मानिसहरु जेल गए, आन्दोलनमा उनिहरु लागे त्यसलाई दस्ताबेजका रुपमा अगाडी लिएर आउन सकेनन । निकै मैँ हु भन्ने मान्छेहरु र नेताहरुले त्यो गर्न सकेनन र तीनका बारमा मैले लेखेको छु । अधिकांश नेताहरु जसलाई मैले ज्वाला सिंह , कृष्ण प्रसाद भट्टराई देखी लिएर झापा सङ्घर्ष का अधिकांश नेल्सन मन्डेला हरु सँग म बसेर रमाए, धेरै राजनैतिक दल का मानिस हरु सँग म जेल मा बसेँ अघिल्ल दिन हरु मा तीस साल देखी छयालिस साल सम्म को दस बर्ष सम्मा मैले जेल मा बस्दा ति मानिस हरु सँग को सँगतमा मैले अनौठा अनौठा बिचित्र र आश्चर्य लाग्ने बिषयहरु मैले उठाएको छु । त्यो पुस्तक आए पछी रोचक नै हुन्छ भन्ने मलाई लागेको छ ।

कत्तिको चुनौतिपुर्ण हुन्छ यस्तो कुराहरुले यो पुस्तक ?

जिउँदा पात्रहरु छन्, आक्रामक मानिस हरु छन जसका हातहरुमा बन्दुक छ,

लेख्नुभएको छ कि छैन त्यस्तो कुरा हरु ?

लेखेको छु इमान्दर पुर्वक लेखेको छु । लेख्न र प्रकासन को कुरा गर्दा धेरै साथी हरु ले मलाई यो कुरा नछोप नढाँट भनेको छन र म साहस का साथ लेख्दै छु । हुन सक्छ मैले भुमिगत पनि हुनु पर्ला ।

कतीले यस्तो संस्म्सरण बान्चुन्जेल प्रकाश नगर पनि भनेको हुन्छन्, त्यस्तो सोच्नु भएन ?

बि पि कोईराला मरेपछी गणेश राज शर्माले आत्म बृतान्त र जेल जर्नल निकाले, बि पि कोईराला को हाइटमा पुग्न हामिले पचासौँ बर्ष सङघर्ष पर्छ त्यस्तो त होईन तर प्रबित्ती चाही हो । उनले डराएर पनि नगरेका होईन भ्याएनन होला, । म त स्वस्थ रहदाँ रहदैँ लेख्नु एउटा चुनौती छ, पछी के होलान के नहोलान्, लेखिएलान , नलेखिएलान यी कुराहरु बाकस म नै थन्किएलान । र इतिहासलाई पढ्न बुझ्न र मुल्यान्कन गर्न नपाउलान कि । सानो भए पनि काम गरेका छौ हामिले त्यसको मुल्यान्कन कतै छुटला कि । लेख्ने एउटा पाटो हो मान्छे अल्छी छ संस्मरण लेख्ने कुरा मा । त्यसले गर्दा मैले हिम्मतका साथ लेख्ने आँट गरेको छु ।

जस्तो सुकै चुनौती मोल्न तयार हुनुहुन्छ ?

म तयार छु । मैले धेरै चुनौती हरु त्यसमा मोल्नु पर्छ । त्यसमा म गर्व गर्छु । किन भने धेरै बिज्ञ हरु, मलाई डोर्या उने अग्रज हरु, समकालिन युवा पुस्ता का साथी हरु सँग मैले सल्लाह गर्दा कसैले मलाई नलेख भनेनन |

कहिले सम्म पढ्न पाइन्छ ?

अब पैसा को कुरा छ, प्रकाशक को कुरा छ, तयारी गरिराखेको छु । चाडै आउला ।

हामी आशा गर्छौ कि चाँडै हामिले पुस्तक पढ्न पाउँ

धन्यबाद

अब आउने दिनमा के के गर्न चाहनुहुन्छ ?

अब झापामा एउटा टेलिभिजन खोल्ने मेरो एउटा सोचाइ छ । अध्ययन गर्न त म बाहिर गएको छैन । एउटा टेलिभिजनको निमित्त मन्त्रालयमा मौखिक रुपमा स्विकृती लिएका छौ । तर अहिले खुलिरहेका टेलिभिजन पनि रेडियो कै स्तरबाट जताततै झाङ्गिएर आइरहेको देख्दा खेरी एक किसिमको बितृष्णा पनि छ । कार्यक्रम उत्पादन मा खास बिषयबस्तु सम सा म यिक रुपमा उठाउन नसकेको कुरा हरु छन । त्यसलाई जितेर उठाउन सकिन्छ भन्ने कुरा छ । बाँकी जीवन संचारमा लगाउने हो । अब कम्तीमा पनि बीस बर्ष सकृयता पुर्वक हिमाल तराइ पहाड मधेस, भारत प्रवासमा जान सकिएला र संचार क्षेत्रमा समर्पण गर्ने योजना छ । त्यस बाहेक अरु कुनै बिकल्प छैन ।

काठमाडौंलाई नेपाल को शक्ती मान्ने हो भने ठुलो ठाउँ भन्ने हो भने चन्द्र भन्दारी झापा मा बसेर केहि गुमाएको हो ?

मैले काठमाडौंमा भन्दा पुर्वमा बसेर कमाएको छु । मैले केहि गुमाएको छैन , केहि पश्चाताप छैन । सम्भावना अहिले पनि काठमाडौंमा जान सकिन्छ । खाता पिता नै छु । गरीब पनि छैन । बिपन्न पनि छैन । काठमाडौंमा बसेर एउटा घर बनाउन सक्ने हैसियत पनि म राख्छु । काठमाडौंमा १५ बर्ष म बसेँ । धेरै लामो समय म काठमाडौंमा बसेँ तर त्यसबाट म निराश भएर गाउँमा नै सेवा गर्नु पर्छ भन्ने मेरो धेय हो । म सिमान्त क्षेत्रमा छु । पा्रि पट्टी भारतिय क्षेत्रमा हेर्नु भयो भने नेपाली जाती र समुदाय को बाक्लो उपस्थिती छ । उनिहरुको पनि मैले सेवा गर्न पाएको छु जुन मैले काठमाडौंमा बसेर गर्न पाउने थिइन । आफ्नो जाति, भाषा र साहित्य को सेवा गर्दा पाउँदा मलाई काठमाडौं भन्दा हजारौ गुणा मैले यहाँ गरेको तपस्या सफल भएको जस्तो लाग्छ ।

राजनिती आधारमा गरिएको बिहे हो कि ?

होईन । माधव कुमार नेपालले तैले पार्टी परिवार कै सदस्य बिहा गर्नु पर्छ भन्दा खेरी म यो कुरा च्यालेन्ज गर्छु यो कुरो टिक्दैन भनेको थिएँ । अहिले मलाई खुशी लाग्छ । हाम्रा मन्त्रीहरु एउटा श्रीमती हुँदाँ हुँदैँ दोस्रो श्रीमती लिएर भागेका छन मन्त्री मन्डलबाट झरेका भोली पल्ट । मैले स्वतन्त्र पुर्वक भारत मा गएर बिहा गरे नेपाली छोरी राजनिती परिवार कै एउटी महिलासँग बिहा गरेँ । खुशी छु । मेरा दुइटा छोरा छन । एउटा कक्षा १० मा छ, अर्को बि बि ए पढ्दै छ ।

खानपिनमा यहाँको रुची के छ ?

मैले जीवनमा रक्सी,चुरोट, खैनी खाइन, लागु पदार्थको सेवन गरिन । एक सयजना मान्छे हिँड्दा चुरोट, रक्सी र खैनी नखाने चन्द्र भन्डारी मात्र हुन्छ । यो मेरो एउटा विशेषता हो र यो बिशेषतालाई म सार्वजनिक रुपमा रेडियोबाट पनि भन्ने गर्छु चुरोट, रक्सी, जाँड, भाङ-धतुरो नखाउ । रक्सी, खैनी, मद्यपान, धुम्रपान सार्है फोहोरी कुरा हो । बरु मैले रेडियोबाट एउटा कार्यक्रममा भनेको थिएँ ।भारत मा जाँदा एक ठाँउमा अनेक किसिम का गुटखाका खोस्टाहरुले हामी चिप्लिएर हामी लडेका थियौँ । । भारतको ओकाइटी चिया कमानमा श्रोता क्लब गठन गर्न जाँदा, सांस्कृतिक कार्यक्रम गर्न जाँदा अनि मैले यहाँबाट रेडियोमा भनी दिएको थिए, दुइट विरुवा रोप एउटा स्वामी को विरुवा रोप एउटा पिपल को विरुवा रोप एउटा मा रक्सी र चुरोट को धुलो खन्याउदै जाउ, एउटा मा कुकुर को आची खन्याउदै जाउ,कुकुर को आची क्खन्याउदै गरेको विरुवा हरियो भएर जानेछ र तिमीले रक्सी, चुरोटा र खैनीको धुलो खन्याएको विरुवा भोली पल्ट देखी मर्न थाल्नेछ । त्यो पनि प्रकृती हो ।रुख विरुवा हामी जस्तै हो, हुर्किन्छ बद्छ फल्छ र एक दिन मर्छ । त्यती घरमा गरेर हेर । कुन ठीक लाग्छ त्यही गर भन्ने कुराले भारत बर्षमा साह्रै ठुलो स्थान पायो । नेपालमा पनि भनि दिनु पर्यो् भनेर धेरैले प्रतिकियाहरु पठाए ।

स्वस्थ देखिनु हुन्छ, त्यसको केहि रहस्य ?

जाँड रक्सी म खान्न, बिहान उठ्छु,व्यायाम गर्छु, गाइको सेवा गर्छु, मध्यरातमा म संगितमा मलिन हुन्छु, लेखी रहन्छु र म धेरै किताबहरु लेख्ने तयारीमा छु ।

अन्त्यमा केहि भन्न चाहनुहुन्छ ?

मिडियाका कारणबाट पनि हाम्रा देश र जाती मा बिभाजन्, बिखण्डन ल्याउन रेडियो को प्रमुख भूमिका मैले देखेको छु । देशभक्ती पूर्ण आन्दोलनको माध्यमबाट यो मुलुकलाई समृद्द, सार्वभौम सत्ता सम्पन्न र बस्तु निष्ठा भएर सोच्ने प्रकृयाको मिडियाबाट थालनी होस । मिडियालाई अराजक बनाउने कुरामा मिडिया म्यान नै बढी जिम्मेवार र जवाफ्देही छन । राज्यले पनि अनुगमन गर्न सक्दैन त्यस कारण मिडिया बदनाम छ यो मुलुकमा । केहि नाम छन तर धेरै बदनाम छन । यसलि पवित्र भावनाले उठाउन सकियो भने देश मा मिडियाको भूमिका असाध्दै प्रभावकारी हुने थियो । तीन सय मिडिया मुलुकमा छन । यति धेरै टेलिभिजन छन। यिनीहरुले देशलाई बुझुन र देशलाई सम्पन्न र समृद बनाउन लागुन ।

आज फेरी भुइचालो गएछ

2011-11-13T10:52:00.001+05:30

एका बिहानै भुइचालो आएछ । ट्वीटरमा लगइन भाथे, कसैले अपडेड गरेको रहेछ । एका बिहान ५ बजेर ३५ मिनेटको हाराहारीमा गएको भुइचालो ५ रेक्टर स्केलको थियो रे । केन्द्रबीन्दुचाँही गोरखा । यसअघि यहीसाल असोजमा भुइचालो जाँदा म पुर्वी नेपालको परिचित शहर दमकमा थिएँ । मोरङको ईटहरामा केही साथीहरुले रेडियो सुनाखरी शुरुगरेपछि कम्तिमा दुईदिनको लागि मैले जानै पर्ने बाध्यतामा म त्यो बेला एकदिन अगाडिमात्र त्यता पुगेको थिए । दमकको सडक किनारामा नै साथीहरुसँग गफिरहेकोबेला एक्कासी सुनेको मान्छेहरुको चिच्याहटलेमात्र मलाई बोध भयो भुईचालो जाँदैछ । जमिन मजाले हल्लियो । जमिनमा उभिएर बिना संगीतको तालमा नाँचेको महशुस सिवाय ठुलो डर त केही भएन । तर काठमाण्डौमा रहेका श्रीमती र छोराको याद अनि उनीहरु बसेको घर संझेर भने रातभरी नै सुत्न सकेको थिइन, यदी फेरी भुइचालो गयो र त्यो घर भत्कियो भने, जस्ता नानाथरी कुराहरु मनमा खेलेर ।

तर आज फेरी भुइचालो गएछ । कत्रो गयो? कस्तो गयो? राती १२ बजे सुतेको मलाई आज केही थाहा भएन । काठमाण्डौमा म बसेको स्थानबाहेक अन्यत्रयस्को धक्का कस्तो पर्यो कुन्नी, बिहानीपख सपना देख्दै मस्त सुतेकोले गर्दा महशुस हुन सकेन । धन्य थाहा भएन । अहिले सोच्छु भुइचालो आको थापाको भए म के गर्थे होला? सायद आममान्छेजस्तै आत्तिएर, कराउदै, थोरै बस्त्रमा घरबाहिर निस्कनु बाहेक अरु के नै पो गर्थे होला र? छोरा र श्रीमतीलाई उठाउन सक्थे, सानो छोरो बोकेर दौडिन्थे होला, यो बाहेक एउटा श्रीमान् वा बाबुले के नै गर्न सक्छ होला र?

भुइचालो गयो, थाहा भएन, बाँचियो । तर यो बचाईसँग एउटा नयाँ चिन्ता थपिएकोछ । त्यो के हो भने, मस्त निद्रामा सुतेको बेला शक्तिशाली भुइचालो गएको थियो भने यो घर अनि यसका समग्र भित्ताहरु मसँग खुवै खुशी हुने रहेछन् । मलाई र मेरो गुडमा आश्रित अरु दुई मनुवाहरुमाथि छानीछानी खस्न पाएकोमा उनीहरुले उत्सव मनाउने पाउनेछन् । जसले जहाँसक्यो त्यही थिच्नेछन् । के ले कहाँ थिच्ला, किच्ला मैले नियन्त्रण गर्न सक्नेछैन । घाँटीमा थिच्नेले सोचबिचार गर्ला, यस्लाई पुक्लुक्कै त किन मार्नु? सजाय पाओस् न । लामोसमयसम्म सास फेर्न नपाओस्, हलचल गर्न नपाओस्, प्यासले घाँटी सुकीसुकी, छेउमा भएका श्रीमती र नावालक छोरा अबस्थालाई नियाल्दै, निरीह हुदै तड्पी तड्पी मरोस् । निद्रामा नै भएपनि केहीले थिचेपछि, शक्तिशाली हमला गरेपछि, नमर्नेगरी ज्यानमा केही बजारिएपछि निद्रा त खुलिहाल्छ तर प्राण सजिलै जान किन दिन्थे? भन्दो हो यसलाई तड्पाई तड्पाई मार्छु, अझ यसकी अर्धाङ्गीनी र बच्चोलाई पनि तुरुन्तै कहाँ यमराजकहाँ पठाउथे, उनीहरुले चिच्याएको यसले सुनोस्, उनीहरु छटपटिएको, रक्ताम्य भएर, हलचल गर्न नसकी अर्कोकुनामा तेर्सिएको, छटपटिएको यसले देखोस् तर यो निरीह होस्, उनीहरुलाई बचाउन त के, बचाउ भनेर गुहार गर्न पनि नसकोस् । बाहिरको हल्लाखल्ला सुनोस्, तर उसको आवाज त्यो हल्लासम्म नपुगोस् । यस्तै यस्तै नानाथरी सराप दिएर भुइचालोले भत्काएका भित्ताहरु, काठका खम्बाहरु ममाथि सलबलाउलान् । असह्य पिडा थोपरेर श्रीमती र छोरालाई मबाट खोस्दै मलाई मर्नु र बाँच्नुको दोसाधमा पारेर भुईचालो बिजयोत्सब मनाउदो हो ।

किनभने,

म जमिन तलामा बस्छु । म बस्ने घर तीन तले छ । यो घर भुकम्प प्रतिरोधक प्रबिधीबाट बनेको छैन । वरीपरी बिजुलीका तारहरु छन् । दुईवटा समान साइजका घर जोडिएकाछन् । मुल सडकको नजिकै पनि छैन । वरीपरीका घरहरु पनि सुरक्षित छैनन् । यस्तो अबस्था आउला भनेर यो सहरका मजस्ता नागरिकले सायदै सोचेकाहोलान् । र पनि म अहिले खुशी छु, म कमसेकम फेरी बाँचेको छु । भुईचालोजे ज्यान बक्स गरेको छ ।

11/11/11

2011-11-12T23:07:00.001+05:30

11/11/11 - It was Yesterday.

Here & There

2011-11-12T20:34:00.000+05:30

17th SAARC summit has concluded in Maldives issuing 20 points 'Addu' declaration. Prime Minister Babu Ram Bhattarai, after attending the summit, is scheduled to arrive Kathmandu tonight at 10 PM. SAARC summit accepted Nepal's proposal to hold 18th summit in Nepal. Prime Minister Bhattarai talked to his Indian counterpart ManMohan Singh in the sideline meeting of SAARC and both agreed to revisit bilateral issues.

नागरिक हत्याको आरोपमा सबोच्चले सजाय सुनाएका सभासद बालकृष्ण ढुङ्गेलको मुद्धा सरकारले फिर्ता लिने निर्णय गरेपछि तातिएको राजनीति सेलाउने संकेत देखिएको छैन । नागरिक उज्जन कुमार श्रेष्ठ हत्यामा संलग्न आरोपीत ढुङ्गेललाई सर्बोच्चले कारावास सजाय सुनाएपनि उनी पक्राउ परेका थिएनन् । हाल आएर माओवादी नेतृत्वको सरकारले उनलाई सफाई दिन प्रयास गरेपछि मुद्धा फेरी बल्झिएको छ । प्रतिपक्षी एमाले र कांग्रेसले मुद्धा फिर्ताको निर्णय कायान्वयन भए सडक तताउने धम्की दिन थालेकाछन् । नागरिक अधिकारकर्मीहरु पनि यसको बिरोधमा जुटेर लागेकाछन् । बिभिन्न लोकप्रीय निर्णय गरेर जनताका प्रधानमन्त्रि बन्न खोजिरहेका बाबुरामलाई पछिल्लो समयमा ढुङ्गेलको मुद्धा फिर्ता लगायत अरु केही अलोकप्रीय निर्णय र कार्यान्वयनका लागि गरेका प्रयासले बिस्तारै ओरालो झार्दैछ ।

Weather of Kathmandu dramatically changed today. Kathmandu looks like fuggy & chill today. It seems that life was like freezing. During the evening few parts of Kathmandu witnessed rainfall also.

भत्ता, भात र जहाजमा हतियार

2011-11-09T20:35:00.000+05:30

जहाजमा हतियार
केही महिना अगाडि जनकपुर जाँदा हामी चढेको जहाजमा कुनै मन्त्रि पनि रहेछन् । छिटोछिटो फेरिरहने भएकोले होला अहिले नयाँ मन्त्रिप्रति खासै चासो हुन्न, को हो भन्ने पनि थाहा हु्न्न, त्यसैले नाम थाहा हनुे कुरै भएन । मन्त्रिमा भन्दा उनका सुरक्षाकर्मीले बोकेको हतियारबाट ध्यान अन्त जान सकेन । जहाजैभरी डर लागिरह्यो । आज जब वीराटनगर विमानस्थलमा जहाज पर्खिरहेको थिए, एकजना मन्त्रि जहाजबाट उत्रेको देखे । मन्त्रि को थिए, थाहा भएन । तर उनका सुरक्षाकर्मी चाँही पछिपछि थिए हतियारकै साथमा । बिमानमा चढुञ्जेल त हतियार नबोके हुन्न? जहाँ जाने हो त्यहीको सुरक्षा निकायसँग समन्यव गरी स्थानीयस्तरमै हतियार उपयोग गर्दा पनि सुरक्षा नै हुन्छ नी हैन?

नागरिकबाट आतंकित?
हामी नागरिकले चुनेका, हामीले तीरेको करबाट पालिएका हाम्रा माननीय मन्त्रि, सभासद, सरकारी उच्च अधिकारीहरु सुरक्षाका नाममा तीनै जनतालाई चुनौती ठान्दै बडो शानका साथ जीवन जिउन चाहान्छन् । एउटा सामान्य नागरिक कुनै उच्च ओहोदामा पुग्ने बित्तिकै किन नागरिकबाटै असुरक्षाको महशुस गर्छन्?

सडक करको सदुपयोग
सवारी साधनले सडकमा गुडेबापत कर तिर्नुपर्छ । तिरीरहेका पनि छन् । तर त्यसरी तिरिएको सडककरले बिग्रेका सडकहरु मर्मत गर्नु पर्ने हैन र? कर पनि तिर्नुपर्ने, खाल्डाखुल्डी र धुलो सडकमा कुद्दा छिटटै नै बिग्रनुपर्ने । नागरिकले कहिलेसम्म दोहोरो मारमा परिरहने?

भत्ता, भात र कार्यक्रम
भत्ताविनाका कार्यक्रममा सहभागिता लगभग शुन्य हुने डर बढ्न थाल्यो । केही दिन अगाडि एउटा कार्यक्रममा सहभागि हुनुपर्यो । आयोजकमध्ये एकजना भन्दै थिए, उनले जतिलाई खबर गरे सहभागिको रुपमा सबैले सोधे रे भत्ता कति छ? भात खान पाइन्छ की पाइन्न? कार्यक्रममा जसलाई निम्ता गरिन्छ त्यो समुदाय, वर्गका सवालहरुलाई बिस्तुत रुपमा छलफल गरी बाहिर ल्याउने प्रयास गरिन्छ सामान्यतया । यसो गर्दा फाइदा त लक्षित बर्गलाई नै हुन्छ किनकी उनीहरुमा सिमित सवालमा व्यापक रुपमा साझा सहमति बन्छ र कार्यगत सहकार्यको बाटो खुल्छ । तर बुझाई चाँही ठ्याक्कै उल्टो छ हामीकहाँ । फलानाले गरेको कार्यक्रममा गयो, बिचार राख्यो, फाइदा उसलाई, आफुलाई खाई त फाइदा? त्यसैले त भत्ता र भात पहिले आउँछ हैन र?

किर्तीपुरको चोभामा चङ्गाचैट

2011-10-29T10:46:00.001+05:30

तीहारको दुईदिन अघि किर्तीपुरको चोभामा चङ्गाचैट कार्यक्रम सम्पन्न भयो । सिकारुहरुलाई लक्षित गरेर आयोजना गरिएको चङ्गा उडाउने कार्यक्रममा स्थानीय युवाहरुसहित ब्लगर, सञ्चारकर्मी तथा युवासहित दर्जनबढी सहभागीहरुले चङ्गा उडाएका थिए । प्रतियोगीतमा स्थानीय अनिष थापाको चङ्गाले प्रथम स्थान हासिल गर्यो भने ब्लगर कविता गुरागाई र स्थानीय प्रदिप लामा दोश्रा भए । काठमाण्डौका रिक्सन शाक्य तेश्रो भएका थिए । बिजेताहरुलाई क्रमशः तीनहजार, दुईहजार र एकहजार रुपैयाँ बराबरका पुरस्कार कुपन वितगरण गरिएको थियो । मेरोरिपोर्ट, मिडियामञ्च र रेडियो कार्यक्रम नयाँनेपालले संयुक्त रुपमा आयोजना गरेको कार्यक्रम शान्ति, सद्भाव र शुसासन प्रबद्धन तथा मिडिया सुरक्षाका लागि नागरिकको चासो र जिम्मेवारी बोध गराउने प्रयायस्वरुप गरिएको इक्वल एक्सेस नेपालका कार्यक्रम संयोजक विनय गुरागाईले जानकारी दिए ।

मेरी पनि दिदीबैनी भइदिएका भए

2011-10-24T22:12:00.000+05:30

जबजब शहरमा झिलिमिली बत्तिको मौसम शुरुहुन्छु म अनायास भावुक हुनपुग्छु । बारीका कान्ला, बगैचा, खेतका गराहरु, बाटोको छेउछाउ ढकमक्क सयपत्रि, मखमलि फुल्न थालेपछि यो मन ढक्क फुल्न थाल्छ । सास फेर्न गारो भएजस्तो लाग्छ । हरेक साल यही बेला आउने तीहारले मेरो मनलाई भारी बनाउँछ, यस्तो लाग्छ म हरेक साल यहीबेलो बोझिो मनको भारी बिसाउने दिदी बैनीको अभावमा एक्लै तडपिन्छु, लुकेर सुक्सुकाउँछ, एकान्तमा आसुँ झार्छु, दिदीबैनी नहुनुको पिडाले फुलेको छाती बोकेर मान्छेका अगाडि बनाबटी हाँसो हाँस्छु ।

आज रेडियो सगरमाथाको उहिल्यै बाजेका पालामा भन्ने रेडियो कार्यक्रममा भैरब रिसालसँग कुरा गर्दै बुबाले भन्नुभयो, “मेरी दुईटी छोरी थिए, तर सानैमा बिते ।” भोजपुर भुल्केको अनकन्टार ठाउँमा उपचार नपाई दिदीहरुको मृत्यु भएको कुरा सुन्दा तीहारको मुखमा आज फेरी भक्कानीए एकछिन । त्यसो त दिदीहरुलाई मैले देखिन । न त फोटो नै देख्न पाए । बुबा आमा भन्नुहुन्छ दिदी १२ बर्षको उमेरमा खस्नुभयो । (मृत्यु हुनुलाई बोलीचालीको भाषामा खस्नु भन्छन् अहिलेपनि धेरैले) । कारण के थियो अहिलेसम्म थाहा थिएन । तर आज बुबाले भन्दा कुनै रोग थियो, गाउँमा उपचार हुन सकेन । बाँचेकी भए मेरी दिदी, आहा कस्तो रमाइलो हुन्थ्यो होला? चारजना दाजुभाईकी एउटी दिदी । भगवानले दिएको अमुल्य उपहार हुने थियो होला । तर भाग्यमा पनि विश्वास गर्ने हो भने हरेकको भाग्यले उसको भोगाई निर्धारण गर्छ । म र मेरा दाजुभाईको जीवनमा पनि दिदीको अभाव हुनु हामी अभागी भएर नै होला ।

मैले तीहारमा अहिलेसम्म धेरैजनाको हातबाट टिका थापे । केही बर्ष भयो, टिका लाउन छोडेको । जसले टिका लाइदिए पनि त्यहाँ कहिल्यै दिदीभाईको वा दाजुबैनीको जस्तो आत्मीयता मैले अनुभव गरिन । दिदीभाई, दाजुबैनीको सम्बन्ध कति आत्मीय हुन्छ? भोगेको नभएपनि देखेको भरमा भन्दा यो सम्बन्ध पवित्र हुन्छ । दाजुभाईलाई भन्दा दिदीबैनीलाई साथी, सहयोगी साथै आमाको बिभिन्न रुप र भुमिकामा देख्न सकिन्छ भन्छन् भोग्नेहरु । तर मलाई के थाहाँ । र त रहर लाग्छ । मनमा सोच्छु आहाँ मेरी पनि दिदी भैदिएकी भए? बैनी भइदिएकी भए?

तीहारमा टिका लाउनमात्र हैन तीजको दरखाने समय पनि मेरा लागी उत्तिकै पिडादायी छ । जुन दिदीबैनीसँग प्रत्यक्ष जोडिएको छ । दिदी हिड, दर खान जाऔ । भाई आइज टिका लगाउँ । सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउनका लागि यस्ता शब्दहरु कति मर्मस्पर्शी हुनसक्लान् । तर भोग्न नपाएको माया र सम्बन्धको कागजी ब्याख्याले मनको घाउ निको हुन्छ र? कदापी हुदैन । मेरी दिदी बाँचेकी भए आज म पनि भन्थे होला, दिदी आउ दर खाउ । उनले मलाई संसारको जुनसुकै कुनाबाट बोलाउथिन् होला भाई जहाँ भएपनि आइज, निधार खाली नराख । आफु पनि नरो, मलाई पनि नरुवा । आहा, संझिदा पनि त्यसैत्यसै रोमाञ्चित हुन्छु यस्ता कल्पनाले । तर वास्तविकतामा म धेरै अभागी छु । मेरी दिदी पनि छैनन् बैनी पनि छैनन् । अरुका दिदीबैनी देख्दा यस्तो लाग्छ मेरो चाँही किन भएनन्? म चाँही हरेक तीजमा किन एक्लिन्छु, तीहारमा सबैका निधारमा दिदीबैनीको हातको टिका हुन्छ मेरो निधार किन खाली हुन्छ? सायद नियतीको खेल भन्या यस्तै होला ।

त्यसैले त तीज र तीहार मेरा लागि पर्व खुशीको पर्व हुन सकेन । तीहार बत्तिको झिलीमिली र फुलको पर्व भनेपनि मेरा लागि यो हैन भन्ने वास्तविकतामा नै म आजसम्म बाँचीरहेको छु । अनि तीज पनि । हुन म भाग्यमानी यस अर्थमा छु की श्रीमतीले जहिल्यै पनि मेरै अगाडि उनका दाजुभाईलाई टिका लगाउछिन् । टिका लगाउनका लागि उनी माइत जान्नन्, दाजुभाईलाई उनकै घरमा बोलाउछिन् । कारण उनी मेरो अवस्थासँग परिचित छन् । मलाई एकछिन भएपनि अरुसँग हाँसेको, खेलेको र रमाइलो गरेको हेर्ने उनको इच्छाले गर्दा मलाई मान्छेका अगाडि आँसु झार्न दिदैन । तर पनि एकान्तमा फेरी उही । सोच्छु मेरी पनि दिदीबैनी भइदिएका भए ।

Moments of fun with frens & family

2011-10-24T20:30:00.000+05:30

Changa Chait, 2011 at Chobhar, Kirtipur. It was organized jointly by www.meroreport.net, www.mediamanch.net & Radio Program Naya Nepal - programs of Equal Access Nepal. Well participated by bloggers, journalists, friends and family of equal access nearly dozen people engaged themselves in flying kite.

श्रीगणेश हो मेरो आजको यो लेख

2011-10-23T19:33:00.001+05:30

कैयौ दिनदेखि म उकुसमुकुस भएको महशुस गरिरहेको छु । मनमा नानाथरी बिचारहरु बर्षाको भेलसरी मडारिदै आउँछन्, मलाई बिचलित बनाउँछन् । मलाई यस्तो लाग्छ, म यो समाजसँग, यहाँका पात्रसँगै, परिवेशले सिर्जना गरेका बिसंगतीहरुलाई देखेर बिचलित भएकोछु, बिचलित अबस्थामा मनमा निस्कीएका ज्वारभाटारुपी बिचारहरुलाई थन्क्याउन नपाएकोमा झोक चलेपछि म झनै आन्दोलित हुन्छु । बिचलनको परकाष्टा सायद यसैलाई भन्छ होला । हावा पुर्वबाट पश्चिम बहेकोबेला मलाई हावालाई पश्चिमबाट पुर्वतीर बहाउन मन लाग्छ । म पहिलेपनि सजिलो मान्छे थिइन । सजिलो यस अर्थमा की मलाई मैले भनेको मात्र सही लाग्थ्यो, मेरो त्यो बानी अहिले झनै बलियो भएको छ । ममात्रै सही भन्ने अहमताले नै होला मेरा पाइलापाइलामा ठेसीएका बिसंगतीको डङगुर पहाडलाई बिथोल्न सक्ने, तीनीहरुलाई संगठित हुन नदिएर छरपष्ट पार्नसक्ने एउटै माध्यम भनेको तीनिहरुको बिर्सजनहो, त्यस्ता अहमतारुपी सवाल र कुबीचारहको बिर्सजन हो, त्यो त्यतिबेलामात्र सम्भव हुन्छ जतिबेला म तीनीहरुलाई स्वच्छन्द रुपमा पोख्न सक्छु । मलाई मेरा भावनाहरु पोख्नका लागि स्थानको अभाव छैन । र पनि म किन सकिरहेको छैन? किन रुमल्लिइरहेको छु? किन कुष्ठित भइरहेकोछु । सायद समय व्यवस्थापनको ज्ञानको कमीले गर्दा होला म महिनौदेखि प्रयास गर्दा पनि लेख्न सकिरहेको छैन । आफुलाई व्यक्ताउन सकिरहेको छैन । सायद यो मेरो कमजोरी हो । यसलाई लुकाएर म झनै कुष्ठित हुनेछैन । मैले निर्णय गरे म फेरी दैनिकी वा साप्ताहिकीको रुपमा आफ्नो मनलाई सबैलाई छताछुल्ल पार्न लेख्न थाल्नेछु । जसको श्रीगणेश हो मेरो आजको यो लेख ।

चन्द्रगढीदेखि अमरगढीसम्म

2011-07-17T18:32:00.000+05:30

श्रीमती र बर्षाको मौसम बीचमा समानता के हो भने श्रीमतीको मुड र बर्षा यामको मौसम परिवर्तन अनुमान गर्न सकिदैन । जेठ २९ गते धनगढी बिमानस्थलमा बुद्ध एयरको जहाज अवतरण गर्न पाँच मिनेटमात्र ढिलो भएको भए हामी त्यो बेलुका डडेलधुरा नभै आ–आफ्नै घरमा हुनेथियौ । काठमाण्डौमा उड्दा घाम झलमल्ल थियो । धनगढीमा सामान कुर्दाकुर्दै कालोमुस्लो बादल मडारिन थाल्यो र शुरु भयो मुसलधारे दर्के झरी । नेपाल पत्रकार महासंघका सभापती शीव गाँउले, संविधानबिद काशीराज दाहाल र सहकर्मी दुर्गा लामिछानेसहित डडेलधुराको अमगरगढी हिडेको हाम्रो समूह कैलालीको बाख्रापालन भन्ने ठाउँसम्म पुग्दा पनि मुसलधारे पानी रोकीएको थिएन । अनुभवी चालक हुनुको फाइदा बाङ्गोटिङ्गो सडकमा पनि पुर्ण होसियारी । एकदिन अगाडिमात्रै पुर्वको चन्द्रगढीबाट काठमाण्डौ फर्केको म पुग्नुपर्ने थियो धनगढी हुदै अमरगढी । ५८ साल बैशाखमा बझाङ जाँदा छिचोलेको लामो बाटो अहिले कस्तो होला? मनभरी कौतुहलता थिए । भासुकोभीर, अरुको मुखमा सुन्दा सारै डरलागेको थियो, त्यसमाथि पानी परेको चिप्लो बाटो, बाख्रापालनमा खानाका लागि सुस्ताइरहँदा पनि मन भने शान्त थिएन । चन्द्रगढी, इलाम, इटहरी, धरान, बिराटनगरमा हप्ता बिताएर फर्केकै भोलीपल्ट अर्को हप्ताको पुरै योजनासहित घर छोड्दा यसपाली श्रीमतीको मात्र हैन छोराको पनि राम्रैसँग मुड बिग्रीएको महशुस गर्न गाह्रो थिएन । बर्षाको हवाइयात्रा, डर आप्mनालाई नै हुन्छ ।

काठमाण्डौबाट धनगढी र बंगलादेशको ढाकाको हवाई दुरी झन्डै उती नै छ । एकघण्टा १५ मिनेट । मलाई यस्तो लाग्छ, धनगढीको हवाईयात्रा ढाका जाँदा भन्दा पट्यारलाग्दो छ । ढाका जाँदा र आउँदा यात्राभरी नेपालीहरु भेटिन्छन्, धेरैचाँही मलेशिया जाँदै गरेका, उताबाट फर्केका युवा र अधबैशे, अल्लारे, चर्को गर्मिमा पनि बाक्लो छालाको ज्याकेट र बुट लगाएका । जहाज चढ्ने र ओर्लने बेलामा उनीहरुको हर्कत हेर्न लायक हुन्छ, धेर्यता छदैछैन । तर धनगढी जाने र त्यहाँबाट आउनेहरु चाँही भद्रभलाद्मी, राष्ट्रिय, अन्तराष्ट्रिय संघसंस्थामा कार्यरत, नेता, कर्मचारी हुँदाहुन् एकआपसमा बोल्न पनि पैसा लाग्छ झै गर्छन् । जहाज नै भलाद्मी ठहरीन्छ । यसपटकको मेरो यात्रा देशका गन्यमान्य दुईजना व्यक्तित्वको साथमा भएकोले पनि होला जहाँज चढ्ने सबैलाई मैले चाहिनेभन्दा भलाद्मी देखेजस्तो अनुभव गरे । कुहिरोमा पसेर जहाज छटपटाउदामात्र मेरो मन झस्किन्थ्यो । अरुबेला यस्तो लाग्यो देशको कोलाहल र अशान्तिले वाक्कव्याक्क म टिनको बट्टामा बसी आकाशमा उड्दै शान्तिको परमोभोग गरिरहेको छु ।

स्कुलमा छँदा अमरसिंह थापाको वीरगाथा मज्जाले पढिन्थ्यो । तीनै वीरको नाममा नगरपालिकाको नामाकरण भएको रहेछ । गर्व लाग्यो । भीमदत्त पन्तको शालिक छेउमा उभिएर पत्रकार महासंघका सभापती शीव गाउँले पश्चिम पहाडका ७ जिल्लाका पत्रकारहरुको –यालीलाई सम्बोधन गर्दा उनलाई टुलुटुलु हेर्ने स्थानीय नागरिक र प्रहरीले खासै भेउ पाएनन् पत्रकारहरु किन आन्दोलित छन् भनेर । गाँउलेले राज्यलाई दिनुसम्म दनक दिए । तर बहिरो जस्तो लाग्ने राज्यले सिंहदरबार अगाडि उभिएर कुर्लिदा त सुन्दैन भने सबैले सुदुर भनेको त्यो पहाडबाट बोलेको कुरा पत्रकार कुट्ने अपराधी र अपराधलाई पालनपोषन गर्ने सरकार र तीनका मतियारले किन सुन्थे । “दाई पहिले पनि भाषण गर्नुहुन्थ्यो की कसो?” गाउँलेको जवाफ थियो, “हैन, समय बलबान हुदो रहेछ, यसैले सिकायो ।”

“बिरालोबाट कसरी बच्ने भन्दा भन्दै एउटा मुसो जाँडले भरीएको गाग्रीमा छिरेछ । बाँच्नका लागि उसले बिरालोसँग हारगुहार गर्यो । निकाल्न आग्रह गर्यो । बिरालोले निकाल्नुभन्दा अगाडि बाचा बाँध्न लगायो । मुसाले यसरी बाचा गर्यो , हेर बिरालो दाई, म अहिले जाँडमा डुवेको छु, तिमीलाई थाहा छैन, म डुब्दा कति जाँड खाँए होला? म अहिले टन्न मातेको छु, मातेको मलाई अहिले नै नखाउँ । बाहिर निकाल, मलाई नुहाइदेउ, अनि घाममा सुकाउ । त्यसपछि मज्जाले खानु । मात पनि लाग्दैन, अघाउँछौ पनि । मुसाको बाचा बिरालालाई मनपर्यो । उसले मुसालाई बाहिर निकाली मुसाले भनेझै गर्यो । घाममा सुकाएर यसो आँखा अर्कोतीर फर्काएको के थियो मुसो त दुलोभित्र पस्यो । धोका भएको सम्झी बिरालोले मुसालाई धोकेबाज आदी इत्यादी भन्दै गुनासो गर्यो । चलाख मुसो के कम? भन्यो हेर मुसा दाई, अघि म मातेको थिए, मैले के के भने मलाई केही थाहा छैन, फेरी मातेको बेला गरेको सभ्झौता कार्यान्वयन भएन भनेर तिमी किन निरास हुन्छौ? यस्ता सम्झौताहरु मातेकै बेला त हुन्छन नी, मेरो ज्यान बचायौ, धन्यबाद ।” बाख्रापालनबाट अगाडि बढ्दै गर्दा दाहालसरले भनेको यो कथा नेपालको अहिलेको राजनीतिसँग मेलखाने खालको थियो । तर दाहालसरले भासुकोभीरबाट हाम्रो ध्यान अन्त मोड्नलाई यो कहानी सुनाएको कुरा हामीले डडेलधुरा पुगेपछिमात्र थाहा पायौ । सारै सरल, नम्र र शालिन व्यक्तित्वका धनी दाहाल सरसँगको यात्रामा भएको अर्को महत्वपुर्ण उपलब्धी अमरगढीको दर्शन गर्न पाउनु पनि रह्यो ।

“अहिले साढेपाँच बज्यो, गढी त तीनबजेपछि हेर्न पाइदैन, भोली आउनुहोला,” अमरसिंहले अग्रेजसँग लड्न बनएको ऐतिहासिक अमरगढी किल्लाको सुरक्षार्थ खटिएका सैनिकको भनाईले हामीलाई निरास बनायो । मुसुक्क हाँस्दै दाहालसर अगाडि सर्नुभयो । वहाँ र ती सैनिकका बीचमा के के कुराकानी भयो कुन्नी एकछिनपछि माथि (किल्लाभित्र) बाट संकेत आयो । हामीले गढी हेर्न पायौ । त्यो बेला ढुंगाले बनाएको किल्ला देख्दा पत्याउन मुस्किल पर्यो एकछिन त । भित्रभित्रैबाट घण्टौ टाढा खाना र पानीको जोहो गर्न मिल्ने गरी बनाएको किल्ला । महसुस भयो त्यस्ता दुरदर्शी र बहादुर सिपाही अहिले पनि त्यत्तिकै जरुरी छ देशलाई । किल्लाबाट गरेको लडाईको बर्णन किताबमा मात्र पढेको मलाई प्रत्यक्ष देख्न पाउँदा देशभक्तिले ओतप्रोत बनायो । अनि त किन सकुन अग्रेजले नेपाली वीरलाई जित्न? इतिहासको साक्षात्कर गर्न सम्भव गराउने दाहाल सर धन्यबादका पात्र हुनुहुन्छ । गढी घुमेपछि पसिना निकाल्दै व्याडमिन्टन खेलिरहेका प्रमुख जिल्ला अधिकारी र डिएसपीले देखाएको सम्मानले पनि बताउथ्यो काशीराज दाहालको महत्व ।

पत्रकारहरु आन्दोलित भएको मौसम हुनाले हाम्रो डडेलधुरा बसाई एकदिन छोटियो । साँझ साढे छ बजे अमगरगढीबाट धनगढीका लागि हिड्दा धनगढीमा बास पाइएला त, मनभरी डर थियो । खाना खाने सहमति भयो बाख्रापालन भन्ने ठाउँकै लागि । जाँदा सारै स्वादीलोसँग चिउरा तरकारी खान पाएकोले होला दालभात पनि मिठै पाइएला भन्ने आशा । डडेलधुराको खानाको स्वाद मुखमा झुन्डिएकै थियो । बाटोमा जहाँबाट फोनको सिग्नल टिप्छ कहिले धनगढी त कहिले बाख्रापालन फोन गर्दै खाना र बासको प्रबन्ध गर्नु नै थियो । साढे ८ बजे रातीतीर बाख्रापालनभन्ने ठाउँमा खाना खाएर धनगढी आइपुग्दा रातको साढे १० बज्नै लागेको थियो । कञ्चनपुरका अग्रज समाजिक कार्यकता ऋषीराज लुम्सालीदेखि पत्रकार महासँघ कैलालीको सभापति भरत शाहको प्रयासमा भेटिएका दुईटा होटलमा बाँडिएर रात काट्दा त्यो सम्पुर्ण यात्रालाई आनन्दको रुपमा लिनुको बिकल्प थिएन । शान्त र शितल पहाडि भुगोलबाट तातो समथर भुभागमा झर्दा भोलिदेखि हुने गर्मिको छटपटहाटले फेरी मन पोल्न थालेपनि बिकल्प थिएन । के थाहा कुन बेला मौसमको मुड परिवर्तन हुन्छ र चर्को घाममा पनि पानी परी शितलता दिन्छ । श्रीमतीसँगको मायालु संवादले भने मुड र वातावरण दुवैलाई शान्त र शितल बनाएको थियो ।
साउन २ गते, काठमाण्डौ ।

म नाङ्गिन किन डराउने?

2011-07-08T22:24:00.002+05:30

यो कोलाहल र अव्यवस्था देखेर,
हिजोआज मलाई यस्तोलाग्छ
सडकमा उभिएर चिच्याइरहँु
सडकले मलाई बौलाहा भनोस्,
यो कक्रिटको जंगलले पागल भनोस्,
निर्जिव सडक बोलोस् र भनोस ए पागल,
ए सन्काहा हिड्न जान्दैनस्,
म दबिएको छु,
मुल्यबृद्धिले पेटको गासँ काटेको सहन बाध्यछु,
ढल मिश्रित पानी पिएर पखालाले थकित शरिरमा जीवनजल चढाउन सक्दिन,
डाक्टर अस्पतालः धान्न सकुँला र? बरु जाँदैजान्न,
घण्टौ जाममा कुर्न बाध्य
घण्टौ लाइनमा बस्न विवश,
बिरोध गर्न सक्दिन,
गरेपनि कसले सुन्छ र यो बहिरो लोकमा
उल्टो झनै दविएको महसुस गर्छु,
....... यस्तो लाग्छ सबैका अगाडि म नाङ्गै हिडुँ
म नाङ्गिन किन डराउने?
यस्तो लाग्छ यो शहरमा म लुगा फुकालेर नाङ्गिउ?
किन?
यहाँ सुकिाला लुगा लगाएरै नाङ्गिनेहरुको अत्याचारबाट मुक्त हुन
अट्टहास हाँसोमा रमाउदै हिड्न् बौलाहा भनिन
निस्सासिदो र अत्यासलाग्दो जिन्दगीलाई शान्तिमा बदल्न
म ............ चाहान्छु ।

असार २४, कुमारीपाटी, ललितपुर

मौसम साह्रै नै उत्तेजक थियो

2011-06-19T12:27:00.001+05:30

“.....बाहिरको तापक्रम ३२ डिग्री सेल्सीयस रहेको छ ..... ” एयरहोस्टेसले प्रायगरी उडान अवधिभर दुईचोटी बोल्छन्, उडान र अवतरणका बेला । सिर्जनशील नहुदाँनहुदै पनि युवतीको आकर्षण छ यो पेशामा । सायद पैसा नै होला । उनीहरु बोल्दा त्यहाँ नयाँपन केही हुन्छ भने त्यो हो सम्बन्धित क्षेत्रको बिमानस्थलको वरपरको तापक्रम । जेठ २२ गते चन्दग्रढीमा अवतरण भएपछि सुरिलो स्वरमा भट्याउने बिमानपरिचारीका हेर्दा ठिकै राम्री हुन्, ले अरु सधै भन्ने कुरा भनिन् तर मेरो ध्यान भने ३२ डिग्रीमा नै केन्द्रित भयो । अर्को तिर बस्ने रजनी र एलिजावेथलाई हेरे, उनीहरुको ध्यान पनि ३२ डिग्रीतीरै केन्द्रित छ भन्ने आभाष पाउन मुस्किल परेन । सामानको प्रतिक्षा गरिरहँदा मन्द मुस्कानमा रुपवती एलीजावेथ भन्दैथिन्, “म त पसिनाले नुहाइरहेकी छु ।” सायद मेरोलागि पनि गर्मि चर्कै थियो । रजनी, त्यसै त खान्दानी ज्यान, पसिनाले निथ्रुक्कै । एलिजाबेथसँग हो मा हो मिलाउनु उनको बाध्यता थियो । सामान संकलन गर्दै दुबैलाई हेरे लाग्यो दुवै जना दुःखी छन् ।
रजनी, एलिजावेथ र म यो उखर्माउलो गर्मिमा हिडेका थियौ बिर्तामोड । भोलिपल्ट कार्यक्रम थियो पुर्वको इलाम, झापा, पाँचथर, ताप्लेजुङ, मोरङ, सुनसरीका मिडिया व्यवस्थापकहरुसँग व्यवस्थापकीय चुनौतीका बारेमा छलफल । हामी तीनैजना काम गर्ने संस्था इक्वल एक्सेस आयोजक संस्था भएकोले कार्यक्रमको नतृत्वदायि भुमिका ममाथि थियो । एलीजाबेथ अर्को महिना अध्ययनको लागि अमेरीका फर्कने भएकोले नेपालको सुदुरपुर्वी तराई देखाइदिउँ भनेर मैले नै जाउँ भनेको थिए । उखरमाउलो गर्मिमा उ बिरामी नहोस् म रातदिन सोचिरहन्थे । बिर्तामोडमा पुगेर पनि के गर्ने? दुईबज्नै लागेको थियो, योजना बनाए कन्याम घुमाउने । कुरो मिल्यो । एलिजावेथ एक्साइटेड देखिइन् । रजनीको पनि पहिलो यात्रा रहेछ इलामको सुन्दर हरियाली पहाडमा ।
कन्याम, वाह क्या रमाईलो । फुसफुसे कुहीरो, सिमसिमे पानी । इलामको चिया, चिसोमा वाइवाईको सुप, त्यो भन्दा धेरै नखाने भन्नेमा मौन सहमत तीनैजना । फर्किदा लागिरह्यो फेरी हाम्रो छालाले यस्तो चिसो र अनुपम आनन्ददायी मौसम अनुभव गर्न पाउँदैन । मनमनै सोचे, बिर्तामोडमा रहँदा शरीरको कुन त्यस्तौ अंग÷भाग नहोला जहाँबाट पसिना नआओस् । भयो पनि त्यस्तै । लोडसेडिङको बेलामा तराईको यात्रा त्यो पनि उखरमाउलो गर्मिमा । होटेल हेभन ग्राण्डको बगैचामा बसेर एक बोतल वियर चुस्की नलगाउने पनि के बिदेशी? मनमनै सरापे एलिजाबेथलाई । बेलुकासम्म त्यहाँ सञ्चारकर्मीमित्रहरु शुशील मैनाली, अर्जुन उप्रेती, जीवन शर्मा भेला भएका थिए । तर उनीहरुको उपस्थितीले वातावरणलाई फरक पारेन । मौसमले च्यालेल्ज गर्यो भन्ने भनाई व्यवहारमा उत्रिएन, चिसो पानी, जिन्दावाद । मैले मनमनै भने ‘चिसोपानी मात्र मुर्दाबाद ।’
भोलीपल्टको छलफलपछि मैले एकछिन बिताएँ चन्द्र भण्डारीसँग । जो पहिले कम्युनिष्ट राजनीति गर्थे, अहिले सञ्चारकर्मी । कुराकानीको क्रममा उनले भने “मैले राजनीती नगरेर गल्ति गरिनछु ।” लामो समयसम्म जेल बसेका चन्द्र अहिले किताव लेख्दैछन् जेलको अनुभवलाई समेटेर । उनले प्रशिक्षित गरेका कमरेडहरु अहिले मन्त्रिछन्, तर उनलाई पछुतो छैन । जेलसम्बन्धि किताबले चाँही कतिजनाको पोल खोल्ने हो, उनले सार्वजनिक गर्न मानेनन् । तर संकेत गरे, “अहिलेका कतिपय नेताका बारेमा थाहा नपाएका कुराहरु कितावले बाहिर ल्याउनेछ ।” अरु पनि थुप्रै कुरा भयो । त्यो अन्तर्वार्तालाई म कतै छाप्ने तयारीमा छु ।
५३÷५४ सालतीर हुनुपर्छ । बिर्तामोडमा एउटा राजनीतीक दलको कार्यक्रममा भाग लिएर फर्कने बेला गाडि पाइएन । मित्र पवन (हाल दुवईमा छन्) र म रिक्सा चढेर झिलझिले आइपुग्यौ, त्यो पनि राती । दमकबाट आमसभामा गा’को, बिद्यार्थीको सहुलियत टिकटमा, ५० रुपैयाँमा रिक्सा चढ्दा पवन र मेरो झगडै भाथ्यो कस्ले तिर्ने भनेर । दमक त्यो बेला यति घना थिएन । वस्ती र बजार दुबैलाई देख्दा लाग्यो मान्छेको उत्पादन दिन दुगुना रात चौगुनाको रुपमा बढेछ । मित्र शुसिलले पनि दिइहाल्यो मान्छे उत्पादनको कारखानामा अहिलेसम्म हडताल नभएर होला । पक्कै ट्रेड युनिएन त्यहाँ चै छैन । पत्रकार मित्र गोपाल गड्तौलाको आतिथ्यतमा भुजा, प्याज, पकौडालाई एकै ठाउँ मोलेर खाँदा कलेज पढ्दाका दिन याद आए । बास बस्न पुगियो, इटहरीको मेचीकाली लेकसाईड होटल ।
“लौन न, त्यस्ले त खाली घरको फोटो खिची?” क्यारामबोर्डमा रमाईरहेका केटाहरुको स्वर सुनियो । उनीहरु एलिजावेथलाई लक्षित गरेर त्यसो भनिरहेका थिए । डर पनि लाग्यो । अनुमति बीना फोटो खिच्दा डरलाग्नु स्वभाविक हो । टुटेफुटेको अंग्रेजीमा साजीलाल मावी सुन्दरपुर, मोरङका प्रधानाध्यापक नारायण सरले आफ्नो परिचय दिदाँ एलिजाले पनि भनिन्, “विनय मेरो साथी हुनुहुन्छ, म घुम्छु र यहाँ आको ।” सायद दुवैले दुवैको कुरा बुझे होलान्, म बीचमा प्वाक्क बोलिन । “उ त्यो भैसीको छेउमा फोटो खिच्देन?” एलिजाको आग्रहलाई मैले नाई भनिन । परबाट फेरी केटाहरु कराए, “यसले त केही नराख्ने भई ।” यतीबेला म एलिजालाई लिएर इटहरीसँग जोडिएको मोरङको सुन्दरपुर गाविस ८ मा अवस्थीत थारु बस्ती घुमिरहेको थिएँ । उसले त्यहाँ हाँसदेखि, बाख्रा कुखुरा, मान्छे, सुँगुर, घर, नाली, ट्युवेल, सबैको फोटो खिची । हरेक घरबाट मान्छेहरु निस्केर उसलाई नै हेर्दै थिए । सबको कौतुहलता देख्दा लाग्थ्यो म भालु नचाउने चटके हुँ सेती रंगको जनावर गाउँमा डुलाउदैछु । एलिजापनि औधी रमाई । उसको त्यो पहिलो भ्रमण थियो जहाँ उसले तराईको आदीबासी समुदाय थारुको जीवनशैलीलाई क्यामेरामा कैद गरिरहेकी थिई ।
मेरो घर जहाँ बुबाआमा बस्नुहुन्छ पनि नजिकै थियो । आमाले पकाएको खाना मलाई मात्र हैन एलिजालाई पनि मन पर्यो । मेरो बुबा उसलाई आफ्नै हजुरबा जस्तो लाग्यो रे । तर फरक के भने उसको हजुरबा अग्रेजी जान्दथ्यो मेरो बुबा स्कुल जानु भएन । अर्को फरक सुन्दा चाँही उ भुतुक्क भई । मेरो बुबाले १५ बर्षमा बिहे गरेको जतिबेला आमा १२ बर्षकी हुनुहुन्थ्यो । सोध्नु सोधी । कति कुराको त मैले उल्था गरेर बुबाआामालाई सुनाउन सकिन । उसको जस्तो खुल्ला समाज मेरो थिएन । १७ वटा बच्चा पेटमा हुर्काएकी मेरी आमा उसका लागि दन्त्यकथाकी पात्र जस्तै लाग्यो होला । यो थाहा पाउँदा उसको मुख एकमिनेट बन्दै भयो । लामो सासमात्र फेर्दै थिई । पछि मलाई भनि, म चाँही तेरो आमाको ठाउँमा भएको भए मर्थे होला । उसको भनाईलाई मैले सुनेमात्र, थप बोल्नु आवश्यक ठानीन । दुईदिनपछि भेडेटारपुग्दा पनि उसले भन्दैथिई, तेरो आमा महान हुनुहुन्छ । त्यो दिन एलिजाले नेपाली महिलाहरुको प्रजनन स्वास्थ्य अधिकार आदी बिषयमा लामो कुरा गरी ।
एकरात बिर्तामोड, तीन रात इटहरी, शरीरमा घमौराले राम्रै घरजम गरेकाथिए । तर एकरातको भेडेटार बसाईले घमौरा भगाउनमात्र हैन एलिजालाई नेपाल चिन्न ठुलो मद्दत गर्यो रे । फरक फरक ठाउँको फरक अनुभव बटुल्न । अर्को महिना अमेरीका फर्कने तयारीमा रहेकी एलिजा भेडेटार पुगेपछि निक्कै भावुक भई । पढाईका लागि चाहिने प्रशस्त पैसा जुटाउने चिन्ता थियो । पढाइसकेपछि नेपाल नै फर्किन प्रयास गर्छु पनि भन्दैथिई । भेडेटारको भ्यु टावर चढेपछि फोटो खिचीरहँदा उसले भनि अहिले भुइचालो अयोभने हामी बाँच्छौ? म हाँसेमात्र । सोचे जहाज चढ्याबेला म पनि सोच्छु, अहिले यो जहाँज झर्यो भने म बाँचौला त? मनमनै गमे, छाला जतिसुकै फरक भएन, चालनचलन फरक भएपनि मान्छेको सोच समान हुदोरहेछ ।
चारवटा माफियाँ र २०÷२५ जना नागरिकको बीचमा माफियाहरु सारै शक्तिशाली । झन्डै झन्डै सबै नागरिक माफियाद्धारा सखाप हुनै आट्दा नागरिकले माफिया चिने र सबैलाई पालैपाली मारे । गाउँमा खुशी छायो । नागरिकले जीते माफियाले हारे । भेडेटारको भेडेटारभ्यू होटलमा सुनसरीका बिद्याथी, प्रहरी, एनजीओ, राजनीतिकदलका प्रतिनिधिहरुलाई खेलाएको खेलको नाम थियो माफिया । तासको सहाराले खेलिने खेलले सबैलाई मनोरञ्जन दियो, सँगै गएकी एलिजालाई पनि । भोलीपल्ट छुट्टिने बेलामा साथीहरुले भन्दैथिए, सरलाई अब माफियाँकै रुपमा चिन्नेछौ । एकैरात भएपनि सही शान्ति, संविधान, सुशासनका लागि युवा, नागरिक समाज, राजनीतिक दल र प्रहरी मिलेर गरिने कामको बारेमा छलफल र कार्यक्रम निर्माणका लागि भेला भएका प्रतिनिधिहरुका बीचमा माफियाँको परिचय बनाएर फर्किए बिराटनगर हुँदै काठमाण्डौ, एकदिन बसेर डडेलधुरायात्राको तयारीका लागि ।
असार ५ गते, २०६८

Creative Steps: ब्लगिङ्, पत्रकारिता र आचारसंहिता

2011-05-28T11:06:00.000+05:30

Creative Steps: ब्लगिङ्, पत्रकारिता र आचारसंहिता

ब्लगिङ्, पत्रकारिता र आचारसंहिता

2011-05-27T07:05:00.002+05:30

न्यू मिडिया, सामाजिक सञ्जाल भर्सेस परम्परागत मिडिया । बिश्वमै चलिरहेको बहसले हामीलाई पनि छोएको छ । ब्लग, ट्वीटर, फेसबुक तथा अन्य सामाजिक सञ्जालहरु न्यू मिडियाका लोकप्रीय माध्यम बन्दैछन् । केही दिन अगाडि प्रेस काउन्सील नेपालले माइसंसारडटकम नामक लोकप्रीय ब्लगलाई चिठ्ठी लेखेपछि नयाँ शिराबाट बहस शुरु भएको छ के ब्लगिङ् पत्रकारिता हो त? परम्परागत सञ्चारमाध्यममा कार्यरत सञ्चारकर्मीहरुको आचारसंहिताले न्यू मिडियालाई पनि समेट्छ त? पत्रकारहरुले आचारसंहिता लागु गरे नगरेको अनुगमन नै गर्न पनि चुनौती मोलिरहेको नेपाल प्रेस काउन्सिलले ब्रोडकास्टीङ र अनलाईनलाई समेट्न नसकिरहेको अबस्थामा ब्लगिङ्को आचारसंहिता लिएर प्रश्न गर्न सक्ला? यसलाई आफनो कार्यक्षेत्रमा ल्याउन सक्ला? असंगठित र कानूनी दायरामा नआईकन व्यक्तिले वेवसाइटमार्फत सूचना, जानकारी, साहित्यीक सिर्जना, फोटो, भिडियो मार्फत सञ्चालन गरिरहेका ब्लगिङ्लाई आचारसंहिताको परिधिमा ल्याउन काउन्सीललाई सजिलो छैन, तर अप्ठ्यारो छ भने उम्किन मिल्ने ठाउँपनि छैन । तर अहिलेको सवाल हो के गर्ने? यो बहससँग इन्टरनेटको उपलब्धता तथा त्यसको उपयोग पनि जोडिएर आउँछ । किनभने ब्लगिङ् त्यतिबेलामात्र सम्भव छ जतिबेला प्रयोगकर्ताको पहुँच इन्टनेटमा हुन्छ । किनभने ब्लग ९द्ययिन० भनेको वेवसाइट हो यो इन्टरनेटमा शुक्क सहित र निशुल्क दुवै रुपमा उपलब्ध छ ।
इन्टरनेटमा अथाह सूचना भण्डार छ । त्यसलाई उपयोग गर्नमात्र जानेको खण्डमा पनि सूचना अधिकारबाट कोही पछि पर्दैन । सूचनाले शक्ति आर्जन गर्न सघाउँछ । इन्टरनेटमा उपलब्ध सूचनाबाट फाइदा लिनु भनेको शक्तिशाली हुनुपनि हो । इन्टरनेटमा उपलब्ध सूचनाहरुबाट फाइदा लिने सुविधाबाहेक आफुसँग भएका कुनै पनि सूचना, जानकारी, तस्विर इन्टरनेटको अथाह र निशुल्क (थोरै) स्थानमा भण्डारण गर्न पनि त्यत्तिकै सुबिधा छ । यही सुबिधाको फाइदा स्वरुप अहिले जो कोहीले जुनसुकै बेला इन्टरनेटमा खाता खोलेर आफुसँग भएका सूचना, जानकारी, फोटो, भिडियो भण्डारण गर्न र व्यापक बनाउन सकेकाछन् । यो व्यापकताको फाइदा लिनेहरुमा सबभन्दा अगाडि छन्, ब्लगरहरु ।
के ब्लगर पत्रकार हो? के हो त यसको उत्तर? कसैले भन्छन् ब्लगर पत्रकार हो । हैन भन्नेहरु पनि छन् । हो भन्नेकुरालाई मान्नेहरु भन्छन्, ब्लगर त्यतिबेला पत्रकार हो जतिबेला उसले अरु पत्रकारले जस्तै समाचारमुलक बिषयहरुलाई आफ्नो ब्लगमार्फत अद्यावधिक गर्छ । ब्लगर पत्रकार हैन भन्नेहरुको अनुसार आफ्ना भावना, साहित्यीक सिर्जना, फोटो, भिडियो आफ्नो सोखको रुपमा ब्लगमा राख्ने ब्लगर पत्रकार हैन । यी दुवै तर्क सही हुन् । तर प्रश्न उठ्छ, ब्लगमा राखिएको कुनै पनि सूचना गलत छ, कसैको मानहानी गर्छ, समाजमा व्यापक नकारात्मक प्रभाव पार्छ तर त्यो समाचार हैन, बिचारमात्र हो, ब्लगरको भावनामात्र हो । यस्तो अबस्थामा कानूनी उपचार के हुन्छ त? नेपाल प्रेस काउन्सीलले पत्र लेख्ने र कार्वाही गर्ने? कार्वाही गर्न सजिलो छैन किनभने काउन्सीलको अहिलको कार्यक्षेत्रले ब्लगलाई समेटदैन । त्यसोभए बिद्युतीय कारोवार ऐन अन्तगर्त कार्वाही होला अथवा के होला? तमाम प्रश्नहरु निरुत्तर छन् ।
ब्लग मार्फत सार्वजनिक हुने कुनै पनि सूचना जानकारीको प्रभाव परम्परागत माध्यमको भन्दा शक्तिशाी हुन्छ । अन्तरक्रिया, तत्काल अद्यावधिकता, सिर्जनानात्मक प्रस्तुती अनि सूचनाका उपभोक्ताबाटै समाचार वा सूचनाको सिर्जना, यसैकारण परम्परागत माध्यमका लागि चुनौतीपुर्ण बन्दैछ ब्लगिङ । ब्लगलाई जसरी पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ जस्तै समाचार लेखेर, अद्यावधिक गरेर, फोटो, भिडियो अपलोड गरेर, बिचार सिर्जना गरेर । कसरी उपयोग गर्ने भन्ने कुरा उपभोक्ताको विवेकमा भरपर्छ किनकी यसको लागि पुर्वस्विकृती चाहिदैन । नियमनकारी निकायमा दर्ता गर्नुपर्दैन । इन्टरनेटमा खाता खोलेमात्र पुग्छ । ब्लगमार्फत सार्वजनिक कुनै पनि बिषयको पहुँच व्यापक छ । त्यहाँ पुगेपछि कुनैपनि कुरा गोप्य हुनै सक्दैन । तत्कालै व्यापक उपभोक्ताको नजरमा ती सामग्री एकैसाथ पुग्छन् । यसरी सार्वजनिकहुने सूचना, बिचार, भावना, तस्वीर, श्रब्यदृष्यले अवश्य सार्वजनिक चासो राख्छन् । यहि बिशेषताका कारण ब्लगमा उपलब्ध कुनै सामग्रीले कसैलाई लान्छाना, अभियोग, आरोप लगाएको, सूचना गलत भएको खण्डमा, बिचारहरुलाई तोडमरोड गरेर संम्पेशित गरेको पाइएमा उत्पन्न हुने क्षतिको जिम्मेवारी कसले लिने? नैतिकताको आधारमा कसैले जिम्मेवारीबोध नगरेको खण्डमा सम्बन्धित ब्लगलाई जिम्मेवार कसरी तुल्याउने?
यसका लागि केही न केही कानूनी उपचारको बाटो खोज्नु बुद्धिमानी हुन्छ । त्यस्तो कानूनीबाटोको शुरुवात ब्लगरहरु आफ्नै पहलबाट गर्नु जरुरी भैसकेको छ । यस्तो पहलको परिणाम ब्लगरहरुको आचारसंहिता निर्माण र कडाइका साथ त्यसको पालना हुनसक्छ । ब्लगको सार्वजननिकिकरणसँग स्वत बुझ्नु पर्ने हुन्छ की, सूचना सहि हुनुपर्छ, बिचार मर्यादित हुनैपर्छ, तथ्यांकलाई बङयाउन पाइदैन, कुनै पनि घटना तथा बिषयको अतिशयोक्तिपुर्ण बर्णन क्षम्य हुन सक्दैन । ब्लग अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको लागि उपयुक्त स्थान हो त्यसैले अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको उपयोग गर्दा ध्यानदिनुपर्ने आधारभुत कुराहरु ब्लगिङमा पनि लागुहुनुपर्छ । विस्वसनीयता, स्रोतको उपयोगजस्तो संवेदनशील सवालहरु परम्परागत माध्यममा कार्यरत पत्रकारहरुमामात्र नभै ब्लगरहरुमा पनि लागू हुनुपर्छ । प्रेस काउन्सील नेपालको हालको अधिकारक्षेत्रले यो सवाल समेट्दैन भनेर काउन्सीललाई गालि गर्ने कुरा एकठाउँमा सही होला तर यसो गरेर ब्लगरहरुले आफ्नो सामाजिक दायित्वबाट बिमुख हुन नमिल्ला की?
नेपालमा अहिले असंगठित तथ्यांक अनुसार सातसयको हाराहारीमा ब्लगर छन् । ब्लगर हुन कहि कतै आवद्ध हुनुनपर्ने, सदस्यता नचाहिने, योग्यता नचाहिने, दर्ता गर्नुनपर्नै, मात्र इन्टरनेटमा साक्षर र पहुँच भएमात्र पुग्ने भएकोले इन्टरनेटको पहुँच र लोकप्रीयतासँग ब्लगरको संख्या हरेक दिन बढ्न सक्छ । इन्टरनेटको पहुँच बढिरेको अबस्थामा आउनेदिनमा चुनौती रहित हुनेछैन ब्लगिङ् । त्यसैले समयसान्दर्भिक यस्तो चुनौतीलाई सामना गर्ने शुरुवाती प्रयास ब्लगरहरुको आचारसंहिता निर्माणबाट गरौ । नेपाल प्रेस काउन्सील यसका लागि सहयोग गर्न तत्पर हुनुपर्छ, पत्रकार महासंघले पनि यसलाई किनारा लगाउनका लागि सार्थक प्रयास शुरु गर्न ढिलो गर्नुहुदैन । तर सबभन्दा पहिलो पहल ब्लगरहरुबाटै हुनुपर्छ । आरोप, प्रत्यारोपभन्दा पनि भुमिकाको खोजी र सही उपयोगले सार्थक परिणाम निकाल्छ । बिज्ञ ब्लगर साथीहरुलाई भन्नै पर्दैन ।

How did it look like

2011-05-26T21:33:00.001+05:30

New looks, new template.

Bhaktapur darbar squarema budhabudhi

2011-04-11T07:55:00.001+05:30

I had a wonderful trip to Bhaktapur Darbar Square, after a long gap! Son also got enjoyed a lot seeing most impressive historic monument of the city.

Why social media popular among youth?

2011-03-20T19:16:00.000+05:30

Internews in its programs report says several journalists gathered in the roundtable held in different countries in middle-east said that young people turn to social media because mass media has failed to play its watchdog role. Youth don’t trust the media in Palestine. It does not relate to them, it does not give a voice to the people. Even mass media journalist began trusting the social media like Facebook more saying, because news or views social media produces come from real people.
Growing popularity of social media has made media experts, academicians and universities realize the need of creation of new media and social media course in universities. This need is realized because people need to understand what social media is its tool. On the other hand new media is facing growing criticisms in terms of reliability, authenticity, credibility; sources etc and critics are those who practice mass media. Therefore, time for both new media promoters and practitioners has come up to make people understand about the impacts of new media to be able to utilize them correctly.

२२ वटा खुट्टाले पालैपालो हान्दा बिचरोले के धानोस्

2011-03-20T10:33:00.000+05:30

बडेमानको ल्यापटप, भिडियो क्यामेरा, डिजिटल स्टील क्यामेरा, दुईवटा मोवाइल, इन्टरनेट डिभाईस – सूचना प्रबिधिका अत्याधुनिक उपकरणहरुले भरिएको झोलामा अमेरीकी राष्ट्रपति बाराक ओबामाको पुस्कत अडासिटी अफ होप । उपकरण चलाउ या नचलाउ, किताव पढुँ या नपढुँ, धाकै लाउन भएनि बोक्नुपर्यो नी । भयो भने त्यस्तै, उपकरणको भारी, किताव एकपानाभन्दा पल्टिएन । तैपनि यात्रामा उत्साह थियो । तीनघण्टाको उकालो, उवडखावड बाटोमा धुलो उडाउदै दौडिरहेको महिन्द्राको बोलेरो जीप बेसीसहरबाट उकालो लागेपछि अजंगको पहरो छिचोल्दो रहेछ तर जाँदा देख्नु परेन, डरलाग्दो पहरो पुमेको भिर । मान्नैपर्छ, मान्छेले चाह्यो भने जे पनि हुन्छ । पहरो नै फोरेर गाडि कुद्ने बाटो बनेछ तीनबर्षमा । सर डरलाग्दो छ भिर, तल नहेर्नुहोला, छेउमै बसेका गुरुजी पवनजीलाई भन्दै थिए तर डराइरहेको थिए म ।

मलाई असाध्य डर लाग्न थालेको छ हिजोआज । खासगरी हवाइयात्रामा, अनि बाटोमा भीर छ भने स्थलयातायातमा पनि । सन् २००९ को जुनमा अमेरीकाबाट फर्किदा प्यासिफीक माथिको आकाशमा मध्यराततीर हुनुपर्छ हङकङ आइरहेको क्याथे प्यासिफीकको जहाज बेजोडले हल्लीयो । झन्डै एकघण्टा । मरिन्छ झै लाग्या थियो, तर केही भएन । के भएको हो चाँही थाहा भएन, तर भयो के भने त्यसपछि सधै जहाज यात्रामा डर लाग्न थाल्यो । अनि भीरको बाटोमा गाडि हल्लियो भने पनि खुब डरलाग्छ । डर हामीसँगै आएको अर्को जिपको छतमा बसेर ६÷७ जना तोरी लाहुरे साथीहरु त्यही भीरमा पिङ खेल्दै हिडे, उनीहरुलाई केही भएन, सातो गयो मेरो । धन्य भगवान, बल्ल बाँचियो । भिर काटेर सुरक्षित स्थानमा पुग्दा मैले मात्र हैन सहकर्मी पवनजीले पनि यस्तै सोचेछन् । कम्ता डर लाग्या हो र, भन्न मात्रै नभनेको । उज्यालो अनुहारमा कस्सिकस्सि बोल्दै थिए उनी ।

त्यही भिरको छोटोबाटोमात्र त्यस्तो थियो जहाँ तीनघण्टाको पट्यारलाग्दो बाटोम ाझै धुलो चै थिएन । नत्र धुलो, अर्गानिक पाउडर (गफिदाँको भाषा) खानु खाइयो । बेशीसहरबाट मात्र तीस किलोमिटरको बाटोलाई तीनघण्टा लाग्यो जीपमा । धुलो र अप्ठ्यारो उकालो कहिल्यै नसकिदाँ त लाग्यो बिनासित्ती आएँ मायालू छोरा र श्रीमती छोडेर । रेडियो मस्र्याङदीका साथीहरु प्रेमकुमारी र मिनाले अघिल्लो साँझ भनेका थिए, भिर चाँही खतरा छ, त्यसपछि त सजिलै छ । तर के को सजिलो हुनु । बाटैमा हाप्न नमिल्ने रमात्र, नत्र माँकसम, म त दिक्क भैसकेको थिए । काठमाण्डौबाट गएका सामुदायिक प्रहरीका सई उत्तम श्रेष्ठका ठट्टा र जोकले बाटो चै कटाएकै हो । ट्राफ्रिक प्रहरीले खेदेको देखि पञ्चावी बाबाका जोकहरु साह्रै घतलाग्दा थिए । मैले पहिलोपल्ट सुनेका रहस्यमिश्रीत र हसाँउने जोक । ठिक्ककै भएपनि मलाई पनि एकदुईटा त आए । महादेवले शीवरात्रीमा बागमति पुलमुनि बसेर गाँजा खाएको जोक होस् या अमेरीकीको कुनै शहरमा हिडिरहेको नेपालीलाई अफ्रिकन मूलको कुनै ठगले, पैसा दिदैनस भने एचआइभी सार्दिन्छु भन्दा, सार न त हेरौ, कण्डम लगाएर हिडेको छु भन्ने नेपालीका बारेका ठट्टा चाँही फुरेकै हुन् । प्रकाशजीको सुर्खेतीको सत्य घटनामा आधारित लघुकथा पनि बेजोडको थियो । जे होस्, ताजा धुलो खाँदै, हाँस्दै, गीत सुन्दै जीपको पछाडिको भागमा छ जनाको यात्रा यादगार नै रह्यो ।

सरले क्यामेरामा दृष्य कैद गर्नुपर्यो, अघिल्लो दिन खाएको सिस्नु र कोदोको ढिडोको करामत बिहान पाँचबजेदेखि नै देखिन थालेकोले होला म लगातार चर्पि गैरहेको देखेपछि रसीक स्वभावका सइ साप उत्तमले के बाँकी राख्दे, सिस्नोले पखाला लागेको दृष्य भिडियो क्यामेरामा कैद गर्ने हो क ीभनेर दिनसम्म बाँकी राखेनन् । झन्डै ३५ जनाजति जति अधबैशे अल्लारेहरुलाई के चाहियो, पुग्यो अब मलाई उडाउन । मैले पनि हरेकपटक चर्पीबाट फर्किदा दिन थाले साथी हो जैसा खाया, वैसा हि गया । २१०० मिटर उचाइमा अवस्थीत उत्तरकन्या गाविस लम्जुङको प्रसिद्ध गुरुङबस्ती घलेगाउँको सभाहलमा हाँसो गुञ्जिन्थ्यो । अब त म उठेर हिड्दा पनि साथीहरु भन्न थाले यसलाई त साँच्चै गलाएछ । तर गलाएका अरु पनि थिए । अलि खुल्न डराउने । आ जैसा खाया वैसा दिया, किसका क्या बिगारा, यस्तो कुरा चै मनमनैमा भने । बल्लबल्ल लागेको फोनमा दुई चारशब्द त राम्ररी बुझिन्थे श्रीमतीका, ती शब्द थिए, जीवनजल चै खानु है, अनि पानी धेरै खानु । फोनले पनि कुरा चै राम्रै बुझेको हुनुपर्छ । नत्र दुई दिनबस्दा राम्ररी कुरा हुन पाएन । फोन लाग्या बेला पनि कुरा अस्पष्ट, तर त्यो कुरा चै स्पट । सायद माया भन्या यही होला ।

घलेगाउँ पुगेको भोलिपल्ट बिहान ५ बजे मोवाइलको एलार्म बज्यो । आफ्नै हो क ीभने, रहेछ सइ सापको । सँगै थियौ, पवनजी म र सइसाप । राती किताव पढ्दापढदै घुर्न थालेका सइसाप बिहान पाँचै बजे? मेरो प्रश्न भुईमा खस्न नपाउदै भन्न थाले जोउ जोउ सुर्योदय हेर्न । जानै पर्यो । रातभरी बाजा बजाउने पवनजीलाई किन छोड्ने । चलौ अध्यक्षज्यू । आहा, ठिक गरिएछ, सुर्योदयको दृष्य चै खिच्न पाएकै हो । लमजुङ, माछापुच्छ्रे हिमालको टुप्पोमा पहेलो घाम परेको दृष्यदेखि घाम झुल्किरहेको दृष्य आनन्दले कैद गरियो क्यामेरामा । आफु बसेको घरमा गएर हेर्दै जाँदा थाहा भयो दृष्यभरी म निकै बोलेको रहेछु । त्यो पनि भाषा चै गज्जबकै रहेछ, जे भन्दा पनि अन्त्य चै अवस्था हो, स्थिती हो यस्तै यस्तै । अहिले घाम झुल्किएको स्थिती हो । हामी २१०० मिटर उचाईमा रहेको अवस्था हो, आदी आदी । काठमाण्डौ फर्केपछि

त्यो भिडियो श्रीमतिलाई देखाउँदा उनी पनि भन्दै थिइनु, भाषा चै राम्रै भएछ भन्ने लागेको स्थिती हो ।
स्थिती जे भएपनि घलेगाउँको यात्रा अविष्मरणीय रह्यो । धेरै सुनेको ठाउँमा पुग्नुभन्दा पहिले अपेक्षा धेरै हुनु स्वभाविक हो । बिशुद्ध स्थानीय स्वाद र शैलीमा पाकेको खना, सागको तरकारी, अगेनामा दाउरा बालेर पकाएको लोकल चामलको भात, अर्गानिक चिया, आलुको तरकारी, सेल रोटी, झिलझिले, गुन्द्रुक र भटमासका अचार भन्दा मिठो थियो घरवेटी बुबा र आमाको बोल्ने शैली । ए बाबु भित्र आइज । दिउँसो त्यहाँ पुग्दा त कसैले पनि त्यसरी बोलाएन । अहिले को के भन्छ? फेरी बोलायो, एबाबुहरु बाहिर नबस, सितझर्छ, चिसो लाग्छ, भित्रै आइजा । आगो ताप । सुन्दा मलाईमात्र हैन सइसापलाई पनि रिस उठेछ । एकछिन अगाडि त खै कसलाई हो फोनमा भन्दै थिए म तिमीलाई हिउँ ल्याइदिन्छ, तिम्रो लागी त्यो भन्दा ठुलो उपहार के हुनसक्छ? तर नबोलीकन चुल्हैमा पुगे अहिले चै । हामीसँगैको घरमा बस्ने बाराका असइसाप अरुबेला बोल्दैनथे, भाषा नबुझेर हो की भन्या, तर त्यो कुराले उनी पनि छक्क परेछन् । एकदुई चोटी अप्ठेरो भएपनि बुझ्दै जाँदा थाहा भयो त्यो त उनीहरुले सम्मानजनक रुपमा नै बोलाएका रहेछन् । त्यहाँको शैली नै त्यस्तै रहेछ । आगाको छेउमा बसेर एकहातले नाक पुछ्दै अर्को हातले खानेकुरा चलाउने ७२ बर्षे हजुरआमा पनि आइजा नै भन्छिन् बाँ । त्यतिमात्र कहाँ हो र बेशीशहरदेखि गएका लमजुङे पत्रकार तथा मानवअधिकारकर्मी कृष्ण अधिकारी पनि पो त्यहाँका सबैलाई आइजा, आइजा भन्छन् बा । बुझेपछि थाहा भयो यो त यहाँको चलन नै रहेछ । अनि मैले पनि भन्न थाले, ए सइसाप आइजा । ए पवन बाबु आइजा, चिया खा । लु बस् । लोकल कुखुरो पो खान्छास् की? झ्वाइखटटे पनि पाइन्छ रे है । खा, खाँ काठमाण्डौ गएपछि के हो के हो, यही खा बाबु आइजा । पवनलाई किन जोस नचढोस्, जानेबित्तिकै चौरमा बसेर हिमालको काखमा नुहाँउदाको चोट कसरी बिर्सन सक्नु । त्यो चिसो भगाउनका लागि पनि लोकल कुखुराको भाले मर्ने नै भयो । बिचरा, एकछिन अगाडि उज्यालोमा घरबेटी आमाले ख्वाक्क खोकेर थुँ गर्दा डौदिदै गएर खकार खान लालायित त्यही भाले खान अहिले त्यहाँ उपस्थित हामी मान्छे लालायित । त्यसैले त उखान बनेको होला, पाएपछि अलकत्रा पनि खाइन्छ । झ्वाइखटट्े र कुखुराको भाले स्वाहा । तर धन्न कोही मातेनन् । त्यही भएर त्यसलाई कोदो भनेको होला । काठमाण्डौमा पाइने झोल भए, देखाइदिन्थ्यो बाउआमाको बिहे, बिहान उठेपछि राती खानेहरु सबैको तर्क एकै नासको थियो ।

भाले र कोदोको खट्टे खाएर फुर्ति गर्नेमा हामी बस्ने घरमात्र परेनछ । कोदोले त सहकर्मी प्रकाश र विकास बसेको घरमा पो आतंक मच्चाएछ बा । अघिल्लो दिन क्याम्प फायर भयो रे भन्ने हल्ला भोलिपल्ट खुब सुनियो । हाम्रो समुह बुढा युवाहरुको भएकोले होला, क्याम्प फायरमा जान सकिएन । चाहना पनि भएन । फायर त अरु पनि थुप्रै भएछन् । यात्री शेखरको गजल त ठिकै पो थियो रे हाम्री बिद्यार्थी नेता उर्मिला थपलीयाको अगाडि । प्रकाशले भनेको बडो रसीक गजलकार रहिछन् नेवीसँघकी केन्द्रिय सदस्यसमेत रहेकी उर्मिलाजी । प्रतिभा छ भन्ने मलाई अघिल्लोदिन कर्लकीबाट अघिबढेपछि नै थाहा भएको हो । माइक्रोबसमा अरु भने गफमा उनी चै साम्यवाद सम्बन्धि किताव अध्ययनमा व्यस्त । कसरी सकेको होला, रिंगटा पनि नलागेको, कस्तो अचम्म? मैले त यही नै सोच्दै बेशीसहर पुग्दा पो थाहा भयो उनी त गजलकार पनि रहिछन् । रहस्य खुल्दै गयो । घलेगाउँ पुगेपछि उनको पनि गलज फायर भएछ क्याम्प फायरको अगाडि बसेर । अनि प्रकाशको दोहोरी । के मात्रै गाएनन् उनले अरुलाई झम्टनै नदिने । मै हुँ भन्दै गाउन अघि सरेका विकासजी त एकैछिनमा दुलापसे । रुवावासी, कोकोहोलो, प्रकाशका चुनौतीका अगाडि कोही टिकेनन् । भोलीपल्ट हल्ला भयो प्रकाशको त्यो तागतमा कोदो रस मिश्रित थियो । धन्य कोदो । मैले त फेसबुक स्टाटसमा कतै उल्लेख नै गरे, कोदे दोहोरी । जे होस्, कोदे दोहोरीले हातमा कोदोकै खाएजसरी तातोपानी खाइरहने साधनाजीलाई पनि बाँकी राखेन । जान्ने हुँ भन्दै एउटा दोहोरीको गेडो के गाइथिन् प्रकाशको झम्टाइपछि थुचुक्कै । साझँतीर दाङ, बारा बिरुद्ध काठमाण्डौ सुनसरी बीचको शत्रुतापुर्ण फुटवल प्रतियोगीतामा काठमाण्डौको टिममा रहेको त्यही प्रकाशलाई हौस्याउँदाको गुन प्रकाशले दोहोरीमा नराम्ररी तिरेपछि उनको पनि के लागोस् । ए साँच्ची फुटवल खेल्दा म चाँही एकपटक गोलकिपर बने । चार गोल बचाए, दुइ गोल खाएँ क्यारे । पछि खै व्याकवार्ड हो की फरवार्डको जिम्मा लिएको थिए, बल अगाडि बढाउने मौका नै कम पाइयो । दर्शकमा बस्नेहरुले हुटिङ गर्दा मेरो नाम कहिल्यै लिएनन् । पवन लगायत केहीको नाम लिएर हुटिङगर्दा एउटा नामले चै दर्शकदिर्घामा बसेर हुटिङ गरिरहेका महिला साथीहरुलाई निकै अप्ठयारो भएको महशुस गर्न सकिन्थ्यो, त्यो नाम थियो अनेरास्ववीयुका सचिवालय सदस्य दुध प्रसाद घलेको । पवन, पवन, पवन भन्न सजिलो, तर जतिबेला दुधप्रसादले बल अगाडि लान्थे महिला साथीहरुको आवाज बिस्तारै हराउथ्यो । बरु गलल्ल हाँस्थे । हो नी त भन्न पनि गाह्रो नाम, दुधप्रसादजी राम्रो खेलाडी हुटिङ त चाहियो नै तर कसरी भन्ने, दुध, दुध, दुध ... दुई चोटी पछि आवाज नै गायव । कारण त्यो दुध भन्ने शब्द नै हुनुपर्छ भन्ने अनुमान सबैले अनुमान लगाए । हे दुध तेरो रुप अनेक, मैले मनमनै भनेहुँला । फुटवलमा खेलाडी पनि नेपालीमात्र हो र? एउटा बिदेशी, स्पेनी पनि मिसियो । केटो तगडा, बीसबर्षपछि फुटवल खेलेपनि करामत देखाइहाल्यो । गर्मि भएछ, पेन्ट खोल्यो, त्यो पनि दर्शकमा रहेका महिलाहरुको अघिल्तिर उभिएर । गाला राता भए साथीहरुका । गञ्जि खोल्यो, सेतो पेट देखेर कसैले त खैरेलाई उडाइहालेछ, सालेको छालामा चाया परेछ । पछि थाहा भयो त्यो भन्ने चाँही अरु कोही नभएर साधनाजी नै रहिछन् । अरु महिला पनि के कम, भनेछन्, चाया हैन हिउँ नै परेछ नी । जे होस् । खेल मज्जाले नै खेलियो, त्यो पनि २१०० मिटर उचाईको मैदानमा । तर दुर्भाग्य, फुटबल भनेर खेलेको भलिबल परेछ ।

, क्लवका साथीहरुलाई ६०० रुपैयाँ क्यास बुझाउनु परिगो । खेलले पसिनामात्र काढेन, जुनसुकै कुरामा पनि गज्जबको आइडिया निकालेर केह ीगर्न खोज्ने मित्र भाष्करजीलाई अर्को आइडिया फुराउन सघायो खेलले । काठमाण्डौ फर्केपछि इक्वल एक्सेस, युथ एक्सन र इन्टरनेशनल एलर्ट मिलेर मैत्रिपुर्ण क्रिकेट खेल्ने । तालिका साथ पास भयो उनको आइडिया ।
यो लेखपढ्दै यहाँसम्म पुग्दा तपाईलाई लाग्यो होला, साथीहरुले मोजमस्ति नै गरेछन् । सही हो, तर मोजमस्तिमात्र हैन, युवा, सुरक्षा तथा न्यायको सवालमा समुदायमा सार्वजनिक सुरक्षाको क्षेत्रमा युवा बिद्यार्थी, सामुदायिक प्रहरी, शान्ति समिती, बिभिन्न एनजीओ र युवाहरु मिलेर गर्नसक्ने थुप्रै कामहरुको सूची पनि तयार भयो दुई दिनको बसाईमा । बारा, दाङ, काठमाण्डौ र सुनसरीबाट भेला भएका ३७ जना युवाहरुको दस्तालाई घलेगाउँ बसाईले अबस्य नयाँ उर्जा दिएको छ । घाटु, कुष्णचरित्र जस्ता गुरुङ संस्कृती झल्काउने प्रस्तुती, जेठो छोराको लागि गरिने बिशेष समानित कार्यक्रम पुटपुटे, सेल रोटीसँगै एकाबिहानै कोदोको जुस, हिमालको काख, गुरुङसेनी आमाहरुको स्वागत र बिदाई, होमस्टे, स्वादीलो खाना, अनि उकाली ओरालीकै बिचमा हराभरा चियाबगान, जाँदा आउँदा जति सास्ती भएपनि घलेगाउँ यात्रा अबिष्मरणीय लागिरहेको स्थिती हो भन्ने हामीलाई लाग्छ, यहाालाई के लाग्छ कुन्नी?

के खान्छौ कमला, सुन्तला की अमला

2011-02-19T20:32:00.002+05:30

पोखराको लेकसाइडमा टहल्टाको स्थितीमा अनौठो गीत सुन्ने मौका मिलेको अवस्था थियो । त्यो बेलाको समय साँझ पर्नै लागेको थियो भन्ने अहिले हामीलाई लाग्छ । चिसो थियो वाह्य वातावरण । वास्तवमा गीतको भाका, लय सुने सुने जस्तो लाग्नु स्वभाविक थियो, तर शब्दहरुको बनौट बडो अनौठो भएको हुनाले मेरोमात्र हैन साथमा भएका मित्रहरुलाई पनि त्यसले ध्यान आफुतीर खिच्नु स्वभाविक थियो भन्ने हामीले महशुस गरेको स्थिती थियो । त्यसैले हामीले के निर्णय गर्यौ भने एकछिन भएपनि त्यो गीतलाई सुन्नै पर्ने बस्तुगत परिस्थितीको आधारमा मुल्यांकन गरियो । अनि त्यही अनुसार निर्णय गरी गीत सुनियो । गीतका शब्द अनौठा थिए, जस्तै के खान्छौ कमला, सुन्तला की अमला । वाह, लोकतन्त्रको कमाल? यस्तै रमाइलो र खुलापनकै कारणले बर्षौ जंगलमा बिताएका हाम्रा नेताहरु पनि अहिले लोकतन्त्रकै काखमा लुटपुटिन आएको अबस्था थियो मुलुकमा । हामी त १२÷१३ बर्षदेखि लोकतन्त्रका नाममा हुर्किएको वातावरणमा मौलाएका न परियो । मोजमस्ति, खुलापन, स्वच्छन्दता, के चाहियो? गीत सित्तैमा सुन्न पाएपछि सुन्नै पर्ने निर्णय गरेको अबस्थामा गन्धर्व दाजुभाईहरुको अगाडि बसियो पलेटी कसेर । केटा र केटीले प्रश्नउत्तर शैलीमा गाएको त्यो गीत भएपनि त्यहाँ हाम्रा गन्धर्व दाजुभाईहरुमात्र उपस्थिीत भएर गीत गाईरहेको स्थिती थियो । गायक महिला थिएनन् । नहुनु स्वभाविक पनि हो भन्ने हामीलाई लाग्छ । गीतको अर्को शब्दः सारै राम्र्री भइछ्यौ, कुन साबुनले मुख धोइछौ, म पनि राम्रो हुन्छु त्यही सावुनले मुख धुन्छु भन्ने रहेछ, ताली नपीटी कहाँ बस्न सकिन्छ? गीतका शब्दहरु सुनेपछि दिनभरीको थकान, धुलो र धुवाँले गलेको मुख नछामिकन मन किन मान्ने स्थिती हुन्थ्यो र? मैले मात्र हैन गीत सुनिरहँदा त्यहाँ उपस्थित अन्य दर्शकहरुले पनि मुख छामेको अवस्था हेर्नलायक नै थियो । सायद त्यो गीतमा सावुन र मुख धुएको प्रसंग बलियोसँग उठेकोले हुनुपर्छ । काठमाण्डौमा पानी आउँदैन । पानी नआएपछि मुख कसरी राम्ररी धुन सकिन्छ । त्यसैले यस्तो बेलामा कसैले सावुन, पानीको कुरा गरिहाल्यो भने त्यो अवस्थामा के गर्न सकिन्छ, यहाँहरुलाई भन्नुपर्छ जस्तो लाग्दैन । वास्तवमा शहरको जिन्दगी व्यस्तमात्र हैन अस्तव्यस्त हुन्छ जस्तो हामीलाई लाग्छ । काम पनि छैन फुर्सद पनि छैन जस्तो । अलिक कडा रुपमा भन्नुपर्दा मिसिन जस्तो हो की मान्छे जस्तो लाग्छ हामीलाई । अनि त्यस्तो कोलाहलको अवस्थाबाट बाहिरीनु पाउँदा एउटा उन्मुक्तिको महशुस त अवश्य हुन्छ, तथापी के कुराले सताँउछ भने प्यारो छोरो, मायालू श्रीमती, दुवैको साथबाट भने बाहिरीनु पर्ने अवस्था कम्ता असह्य हुदैन । यसो हुने स्वभाविक पनि हो भन्ने हामीलाई लाग्छ । यसैलाई पहिलेका मान्छेले मायाजाल भनेको हुनुपर्छ भन्ने हामीलाई लाग्छ । अनि यो पनि लाग्छ की यसरी परिवारबाट बिछोडिदाँ माया गाढा बन्छ भन्ने पनि लागिरहन्छ । अनि, हिडदाँ खेरी यस्तै आक्कल झुक्कल, समय र परिस्थितीले सिर्जना गर्ने यस्ता अवसरको भरपुर उपभोग गर्नुपर्छ भन्ने हामीलाई लाग्छ । नेताहरुले भन्ने गर्छन नी, प्राप्त उपलब्धिको रक्षा गर्दै थप उपलब्धिका लागि अगाडि बढनु पर्छ । यो भनाई सही हो भन्ने हामीलाई लाग्छ ।
लोकगीतका पारखी धेरै छन की भन्ने लाग्छ अहिले । तर अग्रेजी गीतका पनि रैछन धेरै । यहाँ फत्तेमानको कन्सर्ट भयो भने कसैले दुइ हजार तीर्ने स्थिती होला त? तर खै ब्रायन आडम्स रे, उ आउँदा ६ हजार रुपैया तीरेर कन्सर्ट हेर्न पनि मान्छे तयार भएको अवस्था देखियो । रंगशालाबरपरको भागमा आज बिहानैदेखि जे देखियो, मानौ त्यहाँ ठुलो उत्सव हुदैछ अनि बिजयोत्सवका लागि नागरिकहरु सडकमा उत्रिएका छन् । अनि जसको गीत सुन्न उनीहरु त्यहाँ भेला भएकाछन् उसलाई भव्य सुरक्षाका साथ प्रहरीहरुले स्कर्टिङ गरेर हर्न बजाउदै ल्याएको पनि देखिएको अवस्था थियो आज दिउँसो त्यहाँ वरपर । बाँच्नुपर्छ देख्न धेरै पाइन्छ भन्ने हामीलाई लाग्न थालेको छ । हेरियो आज त्यो पनि जसका लागि दुनियाँले हजारौ रकम बगाए । आफुलाई अहिले लाग्छ कतै आफुले पनि त बगाएको स्थिती हैन? समय अनुसार चल्नुपर्छ भन्ने लागेर नै होला आ जे होस् भनिरहेको स्थिती हो यो ।
अलिबर्ष पहिलेको कुरा याद आएको अवस्था हो यो लेख लेख्दा लेख्दै । मैतिदेवीको एउटा कोठामा बिद्यार्थी जीवनको दुःखी बास भएको अबस्था थियो । साथी पनि भएको स्थिती थियो भन्ने अहिले लाग्छ । बजारमा एउटा अनौठो गीत आएको हल्ला चल्यो । साथी तोया र म घुम्न भृकुटीमण्डपको हङकङ बजार गएको अवस्थामा हामीले त्यो गीतको अनौठो शैलीलाई मन पराएर क्यासेट किन्ने निर्णय गरियो । गीत थियो वारी जमूना, पारिजमूना । सुन्दै जाँदा मज्जा नै बेग्लै । तोयाले त्यो गीत पहिलोपल्ट रेडियो सगरमाथामा उसको साप्ताहिक कार्यक्रम सगरमाथा लोक सुसेलीबाट बजायो भन्ने लाग्छ अहिले हामीलाई । त्यसपछि त्यो गीत खुव लोकप्रीय भएको अबस्था थियो । पछिसम्म पनि चर्चित भयो त्यो गीत । गीतमात्र चर्चित हुने कुरै भएन, गायक खेम गुरुङ पनि मज्जाले जमेको अबस्था रह्यो केही समय ।
अहिले हामीलाई के लाग्छ भने गीतसंगीतमा शक्ति हुन्छ । हतियार शक्ति थियो एकजमानामा । पैसा शक्ति थियो । र अहिले पनि छ । सूचनालाई शक्ति मानिन्छ अहिले । अब सूचना प्रबिधी शक्ति हो भन्ने हामीलाई लाग्छ । गीतसंगीत भने जुनसुकैबेला पनि शक्तिकै स्थितीमा रहेको अवस्था हो भन्ने हामीलाई लाग्छ जसले व्यक्तिलाई मात्र हैन समाजलाई नै रुपान्तरण हुन पनि महत्वपुर्ण योगदान दिएको स्थिती हो र यो आउने दिनहरुमा पनि रहिरहन्छ भन्ने हामीलाई लाग्छ । नेपाली होस् वा छिमेकी प्रभुको गन्ध मिश्रीत हिन्दी नै, बहुराष्ट्रिय अंग्रेजी त झनै शक्तिशाली रहेछ भन्ने कुरा अहिले कोणकोणबाट चर्चा चलिरहेको स्थिती भएकोले नै हुनुपर्छ आज ब्रायन आडम्सको कन्सर्टमा हजारौ मानिसले हजारौ रुपैयाँ खर्च गरेको । अमला होस् या कमला, जमूना होस् वा लाइछौ बेसन, गीतमा दम छ र नै हामीलाई अहिले पनि के खान्छौ कमला सुन्तला की अमला सुन्न धित नमरेको स्थिती हो । यहाँलाई के लागेको स्थिती हो कुन्नी?

happy and sorrows come together at times.

2010-12-05T17:47:00.000+05:30

Life is a magic box. Very surprisingly happy and sorrows come together at times. Satisfaction and disappointment are both side of life but no wonder can come together, not always. There is no gain without pain, gain after pain really matters in life but no wonder they both come again and again usually and together. So that it is life. Nothing is certain but all of certain things happen in life. That is why life is magic box, if you are able to open it you see a lot of opportunities it brings about but if you don't know how to open it all opportunities gone even not letting you know what opportunities they are.

BAR CAMP is new term for me but lucky I am as I know a bit about it. Yesterday, Equal Access organized BAR CAMP mini in Kathmandu. The aim was collection of inputs and feedbacks on social media and citizen journalisms sites that Equal Access is taking initiation develop it in the day ahead. Popularity of social media is in increasing order. People who have access to computer, mobile and internet connectivity can easily set up personal websites. Social media site such as Face Book is popular not only among youth but also all sector of life in the community have become face book fan. Considering its growing interest among people now face book is being used to conduct public business. Nor is face book useful to post the status about personal things it is also useful for carrying out collective action. Recently Anuradah Koirala becomes CNN hero. Face book has played tremendous roles vote Anuradha being CNN hero. Chepang community of Kanda VDC chiton got a lot of clothes and foods even money as well just because campaigners use Face book to advocate on their behalf. At many contexts it has developed image as alternative media. In the context site likes face book and twitter being popular many organizations are designing programs use face book and other social and citizen media integrated to promote human rights and foster democracy in the society by capacitating media be able to serve the basic norms of human rights and democracy. BAR CAMP was one of the event been organized let social media users know about the initiation and meantime taking suggestions from them how to make newly developed media workers sites interactive and useful among media community. It went on successful. Very constructive ideas and thoughts came up. Now it is time to see how to convert them in to action. Equal Access is doing that.

I am in a big dilemma. Recently I applied for the position 'Media Manager' at prestigious international organization namely 'Search for Common Ground' (SFCG). I heard formally that I am shortlisted. Interview date is fixed. The other hand I have a lot of responsibilities at Equal Access. I am DRL project manager. Meantime I am managing more than three projects at a time currently at office. Peace, Media, Democracy are in my plate so I have a lot projects assigned me as project manager. Trying hard to manage times and things. Learning many things in terms of project management and leadership. I am doing hard in preparation for interview as it is approaching fast. Lets' see what happened. I am very open to decide and think that if I have to decide whether to go for two equally important issues I would do right decision considering pros and cons of both.

Two working days I stayed at home because I had pain in neck. It was difficult to turn head around. Now feeling better. Tomorrow onwards, same routine repeats.

Information has power!

2010-11-25T21:14:00.000+05:30

News is news, no maters what meaning it is bringing about. Small things brings big happiness at time. I got such opportunity where I learned many things about me which are very useful to learn how to take life forward. I am happy with those people who are making news about me. Though the way people think of me makes me sad at time on the other hand it gives me positive vibe leads to the strengths. Thanks god there are many people in this small words who spends their time gossiping about me. On the other hand there are few people who always brings good news for me whom I believe they are my good friend. I don't have any best friend after the school age but I am rich of good friends.

Finally, day came!!!

2010-11-23T07:53:00.001+05:30

Finally, land is registered. Initially, my plan was that I would register it in Kabita's name but later we realized the need to have it registered in my name because we want few more loan from Bank. Currently, Kabita don't have employment so it would cause difficulty to get loan in case we apply for it in her name. So it was mutual understanding for good reason.

Pretty interesting days!

2010-11-22T08:19:00.000+05:30

Friday, no special things has happened than usual work. As part of the work I attended a workshop Theory of change of Peace-building project which was organized by Care Nepal and International Alert in Park Village Resort. It was interesting and useful in many senses. One is, I understood what Theory of Change is which I deliberately wanted to learn. There are good participation from Ministry of Peace & Reconstruction. Member including joint- secretary, under-secretory, coordinator of local peace committee and district based officer of LPC were attended the meeting fully. They were talking as if government line ministry is not known anything happening in terms of peacebuilding works in Nepal. So pity to hear that they now realized that donor mapping is needed. Definitely, it was good motive that MoPC is going to map the donors and organizations working in the area of peace-building.

Saturday ended with family get together, gossiping and visit market places. It was day when Comprehensive Peace Accord was singed four years back. Pathways for peacebuilding to the logical end is still challenging, no major consensus have made so far as they were promised to do while signing CPA. The day before Mansir 5, Maoist law maker stopped Finance Minister to present the budget. It is reported that they manhandled the minister and tore the briefcase. Many termed that day a black day in economic history. It was not only fault of Maoist but it is also mistake that Government committed boycotting Maoist and it seemed like government was forcing them to be violent. However, the other hand Maoist is still not becoming serious, they are violating democratic norms and value.

Sunday - no plan was made till the morning. However land owner called, we decided to go to land revenue office register the land. But so unfortunate one owner denied to attend the government office so plan postponed until they reach to conclusion in the new date. Maoist plenum began in Palungtar Gorkha. World is watching Paluntar meeting with curiosity what the Maoist decision would be after this grand cadres meeting.

I am experiencing back pain in increasing order.

lot of activities in planned for this week

2010-11-18T13:14:00.000+05:30

Nepal government seems to be restricted to issue new license to newly applied radio with intend to control the pressure from people as it's lacking frequency available for new radio particularly in urban area of the country. Minister of Information & Communication Mr. Shankar Pokharel said frequency management has become far challenge for ministry so they have made decision that no frequency with above 500 WT will be provided to operators in the urban and Terai area, the ministry however decided allowing 1000 wt license in the mountain area. Minister Pokharel was speaking at the CD lunch function organized by Communication Corner, Ujyalo Network. Audio CD comprises 20 features in Nepali broadcasted in the Asian radio network program 'Asia Calling'.
Search for Common Ground has posted a vacancy notice for the position of Media Manager for which I have decided to apply. Most of my friends, well-wishers and family put pressure on me that my current working experience should meet desired requirements so I that it will be good to shift work place. In December 31, it will be complete four years I started work with Equal Access, so it is right time to take a new break. I agreed.
I was hoping that Gopal daju will provide me with remaining fund that is lacking to get the land registered. It was unfortunate he said that it was very hard for him to give but he gave me one million which is deposited in the bank. Now I need at least one hundred and fifty thousand rupees for the land registration. I am worried how to allocate that as most of my friend whom I was hoping to borrowed said they don't have that much of money. Don't be negative and hopeless, I will do that. We can do it. Yes, I will do it.
DRL CAG meeting went on well. All guests openly expressed their positive views that they would feel happy to be associated with Equal Access new initiative Media. Challenging part is still there since we are still in the beginning phase. I will report Gemma that it went on successful.
There are a lot of activities in planned for this week. I am prioritizing what for the next. I will work with Niroshan to finalize the content of the book.

Many things are done

2010-11-15T22:46:00.000+05:30

Many things are done today. It's already about 11PM I am looking tired and sleepy. I am thankful to my dearest friend cum brother who assured me that he will be providing few money to me tomorrow. Likewise friend Toya also sent assurance over message that he will try his best to get money to get the land registered. Person associated with Search called me today and asked why I haven't submitted application for job. I have decided that I will do it shortly.

Now time to go to bed as both are eagerly waiting me there.

Meaningless efforts

2010-11-14T19:19:00.000+05:30

It was expected to get few things done today but today seemed like worst day that nothing had happened as planned. Visit to the Arati & Company see the designs of low cost housing went on successful. I found low cost housing comfortable and easy to install. It is earth quake protected. Popular among the low earned people like me. Nice home with three to four room facility will set up in in the capacity of 700 to 800 sq fit land.

My plan today was to transfer the land registration to my wife account. It was unsuccessful due to not have few money. It is planned for this week. I met few of my friends, though I didn't talk to them openly that I need a financial support it observed that they are also experiencing financial problem so that I thought better not to tell them.

When I left Kabita in Maitighar park hoping it will be easiest for her to catch Micro or Tempo or any means of publc vehicle to reach Kumaripati it was unfortunate that she even didn't get any public vehicle free. So she decided to walk, but as I heard it made me disappointed. I have no other way than let her do what she decided as she was in plan to reach Transportation office before 3 PM today as office was going to issue a driving license.

I visited the school of my son and brought him back home with him. Went to get Kabita from Transportation office. We both had momo on the way to home.

Indeed, it was good news ever for those democratic Ang San Suki released from home arrest. It was after 15 months as she was kept in house arrest. World who believe in democracy and freedom is enjoying her release. In our political scenario no important decision had made today beside quarreling and blaming each other.

Diary - Nov 13, 2010 Saturday

2010-11-13T21:46:00.001+05:30

I was feeling not well in the morning. Why? Kabita asked for reason. Nothing was that much serious so I refused to answer her. Was that any mistake she committed so that I was not happy with her? It was not true, I was worried just because the day for the registration of land that I bought nearly month ago was approaching fast, but I was not sure how to allocate remaining 2 hundred and fifty thousand rupees. I tried to borrow from few of my friend but it went on successful. Two friend who supported me a lot owing me enough money. It was big help for me. I am thankful to all. But that money for which I was struggling to owe was not sure whether I should get that hence I was worried.

We had a very nice lunch together. I realized that Kabita wanted to have meat in the lunch but she was little bit hesitant to get that in as I was decided to be a complete vegetarian. My decision was not taken in mood it was thoughtful decision that there was some commitment I had made so that as per that I won't take any item made of meat and alcohol until it comes to success. I asked them to bring if they want but they didn't hear me.

I used to cut people hair when I was in village. I remember it today so thought I would try to apply this skills to my boy as his hair was got long. I tried and succeeded. Then we visited Zoo. Bishrood enjoyed a lot seeing a lot of animal and birds in the zoo. Despite zoo is full of dust, polluted many people were gone to visit zoo. Specially those who were come with their children were seen happiest. We spent nearly two hours inside the zoo. Had Masala dosa at Jawalakhel. I was too much full having that dosa.

I wanted to read the article about Maoist program & strategy that was published in the Nagarik news but still not being able to do that as right now I am watching Big Boss' Indian TV reality show. It was full of emotions, humor, quarrels, fight. It was fun at all.

November 12, 2010

2010-11-12T19:09:00.000+05:30

This is hard to believe the things happening to me these days. People are making noise about me and my personal and professional life. What do they think of me? Lazy or Crazy? Most probably crazy, rarely let other to rule him. Hahaha, so funny. I, however, started realizing that people are started recognizing me who am I. so that they stepped up to step me down or step me out. Anyway, this so funny as well as lesson learned for me as I began to know what life is and how I have to live it. hahaha.

Today I spoke to Equal Access CeO, Ronni. She skyped me at the morning. We talked about Equal Access, how we should take this organization forward. It was a great she called me. She said that EA doesn't want to loose me. Wonderful hearing. I am also doing great for the organization.

I have sent many emails to many recipient in different topics and issues. Mostly, I spent time working in DRL projects. Finalized CAG member, sent them an invitation for CAG meeting. Likewise vacancy of program officer and web producer also got ready. It will be publishing on tomorrow's Kantipur, and well posted in equal access site www.equalaccess.org.np.

After the tea session with Upendra sir I returned to home. Evening walk is beneficial that's why I walked from office.

Tihar ended!

2010-11-09T17:24:00.000+05:30

Two major festivals being observed this month ended finally. For me, Dashain ended with few sweet memories, Tihar, however, no wonder same thing happened in this Tihar as well.

struggling hard

2010-11-01T20:18:00.000+05:30

I decided to buy land at Lalitpur district, Thecho VDC 9, talloattarkhel. It was a sudden decision. I went to see the land that my brother bought few month ago. It was in beautiful location. I liked the place where he chosen. My elder brother encouraged me too. I had no other option than to explore few places where I should buy. Now I am worried how should I assemble the money as I don't have enough.

weekend! nothing important happen

2010-10-31T18:58:00.000+05:30

positive attitude is strengths of human being. Being positive helps one understand the things and situation in way it is whereas negativity causes harms in everybody's life.

Dashain ended!!!

2010-10-22T14:05:00.000+05:30

Have you fun in Dashain? How did you celebrate it? for me it was fun. for the first time I traveled to Itahari in personal car that my brother belongs to. so that it was new experience for me. second my son was with us. he enjoyed a lot. I saw everyone was having fun playing with him at my parents and Kabita's parents home. I also spent a lot of time seeing him playing with strangers.

I am back

2010-10-12T18:35:00.000+05:30

Hi all,

My decision to keep me away from FB was temporary, I have comeback now since I can't control myself being away as it was addiction. Hahaha!

I am no longer at FACE BOOK!

2010-10-10T09:18:00.001+05:30

Dear all,
With my personal site I would like to confirm you that my Face Book account got deactivated now onwards. This is however, temporary decision. There are no such strong reason behind why I decided deactivating my account but I thought the freedom I exercised in the FB crosses maximum limits in terms of posting my own things, providing comments on the other posts and uploads so it led me think to take decision that I should keep myself away from this social network. I already spoke this is temporary I will get back soon and will say hello to you. Thank you so much for your comments, supports, feedback on my post as well as on my work.

Regards
Binaya Shekhar

सम्बन्ध

2010-10-08T23:54:00.003+05:30

आज मलाई सम्बन्धको परिभाषा खोज्न मन लागेको छ । वास्तवमा के हो सम्बन्ध? कसरी जोडिन्छ यो र कसरी टुक्रिन्छ एकैछिन्मा? के ले सम्बन्धलाई जोडिरहन्छ र के ले यसलाई निमेषमै टुक्र्याउँछ । वास्तवमा सम्बन्धलाई लिएर आज म घोत्लिनु पर्ने कारणहरु धेरै छैनन् । तर एकादुई भएपनि ती कारणहरु बलवान छन् जसले गर्दा म आज घोत्लिन बाध्य छु । के मलाई समयले यस्तो बाध्यता थपेको हो? अथवा मैले आफ्नै कारणले गर्दा यस्तो अवस्था आएको हो? आज तीनबर्षपछि म फेरी एकचोटी आफैसँग हराएजस्तै भएकी छु । मलाई यो अवस्थामा के ले ल्याइपुर्यायो । किन म आज फेरी एकपटक बिक्षिप्त जस्तै छु । कसैसँगको छोटो उठबसले किन मलाई आज सम्बन्धको परिभाषा खोज्न बाध्य बनाएको छ? किन म सुत्न सकिरहेकी छैन? किन मलाई खान रुची छैन? किन म काममा ध्यान दिन सकिरहेकी छैन? के यही सम्बन्धको चक्करले मलाई घनचक्कर बनाइरहेको हो त? मैले तीन साल अघि यस्तै क्षण भोगे । मैले हृदयदेखि मन पराएको मेरो व्वाईफ्रेन्डले मलाई धोका दियो । सम्झन मन लाग्दैन त्यो कहालीलाग्दो क्षण । म झन्डै बौलाएकी थिएँ । अब मर्छु भन्ने अवस्थामा नै पुगेकी थिए । किनकी म उसलाई अत्यन्तै माया गर्थे । ठानेकी थिए उ नै मेरो पहिलो र अन्तिम लोग्नेमान्छे हुनेछ जसलाई मैले मेरो आत्मा सुम्पेको थिएँ । मेरा अंग प्रत्यंगसँग लडिबुडी गर्दै मुटुसम्म पुग्ने ढोका खोल्दै स्वागत गरेकी थिए । तर मैले उसलाई मुटुमा नै बन्द गर्न सकिनछु । मेरो बिश्वास, मेरो मुटुलाई टुक्राटुक्रा पारेर उ म बाट अलग्गीएको क्षण अहिले पनि मेरा लागि कष्टकर छ । तर पनि म सम्हालिए । भलै मलाई सम्हालिन कठिन भयो र बर्षौ लाग्यो पनि, तर मेरो आमा, मेरी बहिनीको निरन्तरको सहयोग र मायाले सम्हालिन सघायो । अथवा भनौ मलाई बचायो । तर आमा भन्या आमा नै हो । मलाई आमाले बचाउनु भयो । नयाँ जीवन दिनु भयो । कोशीस गरे सम्हालिन । सम्हालिए र आज यहाँ आइपुगे । आज फेरी यो बिरानो मुलुकमा मेरो जिवनमा थाहा नपाई कोही आएको जस्तो आभास हुन थालेको छ । यो मुलुक मेरा लागि नयाँ हो । उ मेरा लागि नयाँ हो । म पनि यो देशकी हैन, उ पनि अर्कै देशको हो । तर कामका सिलसिलामा हाम्रो भेट भएको हो । कामको सिलसिलमा उसँग मेरो नियमित उठवस भैरहन्छ । कहिलेकाँही बाक्लै र कहिलेकाँही पातलै । तर पनि कता कता मनले भन्छ हरेक दिन भेट भइरहोस् । म आज तीन बर्ष अगाडिको घाउलाई पुर्न र मेरो व्वाइफे्रन्ड जसले मलाई धोका दियो, लाई सदाका लागि भुल्न आफ्नो देश भन्दा कैयौ माइल टाढाको एउटा सुनसान ठाउँमा छु । यहाँ आएर मैले मेरो नयाँ जिन्दगी शुरु गर्नुछ । करिअरमा नयाँ इटा थप्नु छ । यहाँ सिकेको कामले भविष्यको बाटो रोज्नुछ । तर कतै मेरो अहिलेको यो नयाँ सम्बन्ध मेरो भबिष्यका लागि तगारो त हुदैन । जो ले मलाई धोका दियो । म उसलाई कहिल्यै माफ गर्न सक्दिन । उसको राम्रो होस् भनेर म सोच्न पनि सक्दिन । म भन्छु त्यो नासियोस् । किनभने उसले मजस्ती सोझी र निष्चल केटीलाई यो समाजमा मुख देखाउन असहज बनाएको छ । बाँच्न कठिन तुल्याएको छ । आफुसँगका साथीभाईहरु कोही व्वाइफ्रेन्ड त कोही श्रीमान्सँग मोजमस्तिमा डुवेको देख्दा म आफुलाई अभागिनी महसुस गर्दछु । र मलाई यस्तो बनाउने सिर्फ जो हो जो । म उसलाई कदापी माफ गर्न सक्दिन । उसले अहिले पनि कति केटीलाई मजस्तै बनाएको होला । वास्तवमा उ खेलाडि रहेछ । अरुको जीवनमा खेल्दै हिड्ने । जहाँहोस् त्यसले नपाउने दुःख पाओस् । हुन त म संसारको आधुनिक मध्येको एउटा मुलुककी छोरी हुँ । मेरो परिवारमा धेरै देशका रहनसहन मिसिएको छ । बाजे एउटा देशको, बाउ अर्को र आमा अर्को । म मा तीनवटै देशको बिशेषता झल्किन्छ की झल्किन्न, तर म सभ्य समाजमा हुर्केकी सभ्य केटी हुँ । मलाई मेरो जिम्मेवारी थाहा छ । कर्तव्य थाहा छ । मेरो देशका अरु महिलाले जस्तै मैले मेरो अधिकारको बारेमा बुझेकी छु । म खुल्ला समाजमा हुर्किके हुँ । तर म परम्परा र संस्कृतीलाई माया गर्छु । खुल्ला समाजको नाममा भित्रिएको छाडा संस्कृती मलाई मन पर्दैन । त्यसैले म जति नै खुल्लापनमा हुर्के बढेपनि भला्दमी छु, गम्भिर छु र सुन्दर पनि छु । सबैले मलाई धेरै राम्री छ भन्छन् । जिउडाल मिलेकी भन्छन् । खुशी लाग्छ । अरुको तारिफ सुन्दा को पो रमाउदैन र? म पनि रमाउँछु । तर कहिलेकाँही मेरो यही सुन्दरता, सोझोपन, अरुलाई छिट्टै बिश्वास गर्ने बानी नै मेरो लागि अभिषाप बनिदिन्छ । मलाई जो ले सन् २००६ को अन्त्यतीर बिश्वबिद्यालयमा भेटेको हो । उ म भन्दा अरु नै संस्कृती र परिवेशमा हुर्केको भए पनि खै किन हो उ मलाई मन पर्यो । मैले उसलाई मन पराए । उसले पनि मन परायो । हामी केही समयसँगै पनि बस्यौ । तर म नराम्ररी धोकामा परे । उ त मजस्ता राम्री तर भित्रैदेखि मान्छेलाई बिश्वास गर्ने केटीहरुलाई चाख्दै हिड्दो रहेछ । भेट भएको छ महिना नपुग्दै म नराम्ररी लुटिए । निको नहुने घाउ दिएर उ मबाट टाढियो । मेरो जीवनमा जो पहिलो प्रेमी थियो । तर उसको जीवनमा म त कैयौ नम्बरमा पर्दी रहेछु । मान्छेको भाग्य न हो । मलाई भाग्यप्रति बिश्वास लाग्छ । त्यसैले म आज भाग्यले डोर्याएर बिरानो मुलुक आइपुग्दा फेरी अर्को भाग्य परिक्षा दिने मोडमा उभिएकी छु । म यहाँ आएको ६ महिना भयो । मेरोलागि यो अनाथालय र बालबालिका नै रमाउने संसार भएको छ । मलाई यि बालबालिकाहरु असाध्यै मन पर्छ । हृदयदेखि माया गर्छु त्यसैले यहाँबस्न मलाई सजिलो भएको छ । यि बालबालिकालाई हेरेर नै मैले मेरी आमा भुलेकी छु । बहिनीको याद कम आउँछ । हामी पनि सानामा यस्तै थियौ । हामी आमाबाबुसँग हुर्कियौ बढ्यौ यहाँका बालबालिकाहरुका न आमाको टुङ्गो छ न बाबुको । त्यसैले उनीहरु यहाँ अनाथालयमा आए । महिलाको सवालमा जति नै शसक्तिकरणको कुरा गरेपनि आखिर महिलाका समस्या विकसित र अविकसित मुलुकमा उस्तै छन् । यहाँ भएका केटाहरु त पछि आफ्नै किसिमले हुर्केलान् तर यहाँ अहिले हुर्किरहेका केटीहरुको भविष्य कस्तो होला? कतिजनाबाट कस्तो कस्तो धोका पाउलान् उनीहरुले । यसरी नै सोचिरहँदा र यिनै बालबालिकाहरुसँग काम गर्दा मैले उसलाई भेटेकी हुँ । उ काम गर्ने संस्थाले यो अनाथालयलाई थोर बहुत सघाउने गर्दो रहेछ । यसै सिलसिलामा उसँग मेरो भेट भएको हो । मैले अब पुर्ण रुपमा जो लाई आफुबाट हटाइसकेकी छु । उसको नाम लिन पनि चाहान्न अब म । अनि म फेरी धोका खान चाहान्न । अर्थात अब मलाई व्वाईफ्रेन्ड खोज्दै हिड्नु छैन । म लोग्नेमान्छेलाई बिश्वास गर्नु हुन्न भन्ने अवस्थामा पुगिसकेकी छु । किनभने मेरो आमाले पनि मेरो बाउबाट नमज्जाले धोका पाउनु भएको छ । आमालाई त्यो बेला परेको पिडा म अहिले पनि संझिन सक्दिन । त्यो घटनाले मलाई कति नराम्रो पाठ सिकाएको छ की म व्याख्या गर्न सक्दिन ।
मलाई अहिले सम्बन्धको परिभाषा खोज्न मन लाग्ने कारण के हो भने मेरो अहिलेको त्यही नयाँ साथी जसले मलाई कुन रुपमा हेर्छ भन्ने कुरा हो । उसलाई मैले एउटा असल साथीको स्थान दिन थालिसकेकी थिए । तर अचानक मेरो जिवनमा भुइचालो ल्याउने गरी उ बद्लीयो । आकाश नै खसेजस्तो भयो । भएको केही हैन उसले मलाई एउटा असल साथीमा हुनुपर्ने गुण देखाएर, त्यही अनुरुपको बानी व्यहोरा देखाएर पार्नुसम्म प्रभाव पारेको थियो । त्यति आकर्षक व्यक्तित्वको नभएपनि म उ प्रति थाहा नपाई आकर्षित भइसकेकी थिएँ । तर त्यो परिक्षण अवधि थियो । परिक्षण अवधिमा उ बद्लिनु मेरा लागि खुशीको कुरा पनि थियो । किनभने हामीबीचमा अझै पनि केही भैसकेको थिएन । केही हुनेवालाजस्तो पनि थिएन । थियो त केवल मनको अन्तरकुन्तरमा कुनै खालको भावना । सायद उसमा पनि थियो होला । कहिलेकाँही देखिने उसको अनौठो व्यवहारले पनि त्यो कुरालाई पुष्टि गथ्र्यो । तर एकाएक उ मा आएको परिवर्तनले मलाई झस्कायो । म अलि बढी इमोसनल भएको कारणले पनि यसो भएको हुनुपर्छ । उ मबाट थाहै नपाई टाढियो । मैले नजिक ल्याउने कोशीस गरे तर सम्भव नदेखेपछि म निरास भएर पछि हटे । हुन त मेरो मनमा उप्रति त्यस्तो किसिमको कुनै सोचाई थिएन । तर पनि मैले उमा साथीमा हुनुपर्ने गुण देखेकी थिए । र बिश्वास गर्न थालेकी थिए । बेस्ट फ्रेन्ड नभएपनि असलसाथी होला भन्ने लागेको थियो । तर अचानक उ परिवर्तन हुदाँ त म छाँगाबाट खसेजस्तै भए । हुन त उ फरक संसारको म फरक संसारकी । हाम्रो केही कुरा मिल्दैनथ्यो । तर अहिलेको जमानामा जन्मने ठाउँको अन्तरले मात्र पनि खासै फरक पार्दो रहनेछ । उ पनि आधुनिक थियो । आधुनिकतालाई नजिकबाट नियालेको र त्यसबाट फाइदा लिइरहेको थियो । यसले पनि मलाई उसँग नजिक्याएको थियो ।
झन्डै तीनहप्ता उ पर्ण रुपमा फेरियो । मलाई कति ठाउँमा उसले अपमानित नै गर्यो । कति अवस्थामा बिक्षिप्त बनाउने किसिमले व्यवहार गर्यो । तर फेरी अहिले आएर उ मसँग नजिकिन खोज्दैछ । उसको व्यवहारले मैले ठानेकी थिए उ मलाई मन पराउँछ । त्यसैले म अरुसँग भएको उसलाई मन पर्दैन । अरु भन्नाले कुनै केटाहरुसँग भएको । त्यसैले उसले त्यस्तो व्यवहार गरेको होला । मैले उसलाई यो कुरा भन्दा तेरो र मेरोबीचमा कुनै पर्सनल फिलिङनै छैन भन्छ । हामी प्रोफेसनल रिलेशनमा छौ भन्छ । तर व्यवहार हेर्दा पत्याउन मुस्किल पर्छ । भन्छ मैले गएका तीनहप्ता अक्षम्य गल्ति गरे । मलाई माफ गर मात्र भनिरहन्छ । आज त मैले पनि भनिदिए म तिमीलाई कुनै पनि हालतमा माफ गर्न सक्दिन । मैले तिमीलाई बिश्वास गरेकी थिएँ, तिमीले त्यसलाई थाम्न सकेनौ । सम्हाल्न सकेनौ । गल्ति तिम्रो हो । तिमी आफ्नो काम गर, म आफ्नो काम गर्छु । हाम्रो बाटो अलग छ । आज मैले राम्ररी नै भने उसलाई यि कुरा । उ हाँसिमात्र रह्यो । भन्छ म सबैकुरा स्विकार्छु । बिगतलाई बिर्सेर नयाँ सम्बन्ध शुरु गरौ भन्छ । मैले उसलाई भनिसके बिगतमा तिमीले मेरा लागि जे गर्यौ त्यो सहयोग थियो, मैले त्यसलाई सही ठानेको थिए, तर तिमी अब आएर मलाई जति नै गर म त्यसलाई एउटा अवसरको रुपमा लिनेछु, तिमीले मलाई सूचना दियौ धन्यवाद भन्नेछु तर म बिश्वास गर्न सक्दिन । म तिमीलाई अब पहिलेकै रुपमा साथि बनाउने कुरा सोच्न पनि सक्दिन । किनभने म पनि बढी नै इमोशनल छु । मैले यति भनेपछि उसले कारणहरु भन्न थाल्यो उसले किन गल्ति गर्यो भनेर । मैले सुनिरहे । तर अहिले पनि म यो बिरानो मुलुकमा भाडामा लिएको फ्ल्याटमा बसेर उसले आज भनेका कैयौ कुराहरु सभ्झिरहेकी छु । उसले फेरी नयाँ ठाउँबाट सम्बन्ध शुरु गरौ भन्यो म सोच्दैछु त्यही कुरा । उसले सबैकुरा खुलेर भन्यो मैले पनि भने । अरुबेला यसरी कुरा गर्दा उ रिसाउँथ्यो आज रिसाएन । उसले सबै कुरा सुनिरह्यो । हाँसिरह्यो । भन्यो आफ्ना कमजोरीहरु । स्विकार्यो आफ्नो गल्ति । अनि मलाई फेरी एकचोटी रणभुल्लमा पारि सोच्न बाध्य बनायो सम्बन्धको बारेमा । वास्तवमा सम्बन्ध आफैमा के हो र कसरी थाहा पाउने यो कस्तो सम्बन्ध हो र कहिलेसम्म रहिरहने सम्बन्ध हो भनेर । त्यसैले म आज अरु केही काम गर्ने जोश र जाँगर हराएकीजस्तै भएर सम्बन्धको परिभाषा खोज्ने तरखरमा छु । आफैले आफैलाई धेरैपटक सोधिसके, वास्तवमा यो सम्बन्ध आफैमा के हो?

जुठेल्नामा बासिरहेको भाले रेडियोमा पो बास्यो

2010-09-16T20:47:00.000+05:30

एकैछिन अगाडि जुठेल्नामा बासिरहेको भाले रेडियोमा पो बास्यो । आम्मै रेडियोमा कुखुरा बासेको? हसिलो मुहारमा स्वादीलो खाना पस्किने सबैकी दिदी छक्कै परिन् । रेडियोमा बिहान ५ बजेदेखि एकएक घण्टाको अन्तरमा भाले बास्न थालेको थियो । कतिपय ठाउँमा कुखुराको भालेलाई घडिचरो पनि भनिन्छ । यसैले रेडियो मकालु धनकुटाले पनि समय बताउन कुखुराको भाले प्रयोग गर्ने निधो गर्यो । यो भालेलाई अम्मर बनाईयो । सहकर्मी संचारकर्मी कुल प्रसाद राइले भने । उनको बिचार अबको खानामा भाले पनि काटौ र सबैकुरा लोकल बनाउ भन्ने थियो । सुन्ने श्रोतालाई कस्तो लाग्यो प्रतिकृयाको पर्खाइतीरै नलागी रेडियोकर्मी कविता वराल र कविता बस्नेत अघि सरे, भाले बास्छ भने संगीनी गाउन किन नमिल्ने । स्थानीय रेडियोलाई यस्तै कुराले स्वादीलो बनाउँछ भन्ने कुरा बुझाउन नपाउदै अर्का रेडियोकर्मी बलराम दाहाल बालान गाउन थाले । रेडियो धनकुटाको परिचय बालन र संगीनीमा तयार भयो । सुृन्ने र सुनाउने दुवै चकित । तर मैले भने यो मात्र हैन, जिल्लाका अरु पनि भाषा, संस्कृती, धर्मलाई रेडियोले समेट्नुपर्छ, संतुलन चाहिन्छ । सबैको एकमत देखियो यो शुरुवातमात्र हो ।

दशै सकिदै थियो । पुर्णिमा आउनै लागेकोले धनकुटा बजार टहटह जुनको उज्यालोमा बलिरहको थियो । जाडो पनि थिएन गर्मि हुने कुरै भएन । पुर्वाञ्चलको सुन्दर नगर धनकुटा मैले रुचाएको गन्तब्यस्थल हो । चारबर्ष पछि श्रीमति र छोरो लिएर ससुराली मोरंगको ववीया टिका थाप्न गएको मौका पारी गर्मी छल्ने बहानामा म पहाड चढेको थिए । रेडियो मकालु शुरु हुनु अगाडि पनि त्यहाँ गएर टिमलाई उत्साहित बनाएकै कारण मेरो धनकुटा प्रवेश साथीहरुका लागि राम्रो मौका भयो । दशै कमै मनाएर उनीहरु भेला भए रेडियोमा अनि समिक्षा भयो ६ महिनाको प्रसारणको । साँच्चिकै राम्ररी चलाएका रहेछन् । कुल प्रसाद लगायत अन्य पत्रकार, सोवीस लगायत अन्य सामाजिक कार्यकर्ता र नैन जस्ता अनुभवी युवाहरुको जमातले चलाएको रेडियो छि भन्न लायक कतै पनि थिएन । भन्दै थिए, नजानिकन यस्तो बनाइयो, तपाईको अनुभव सुनाउनु पर्यो हामीलाई काम लाग्छ ।

अनुभव आदान प्रदानमा एकदुई दिन बिताएर म फर्कै विराटनगर हुदै काठमाण्डौ । काठमाण्डौ पुग्न नपाई सहकर्मी नैनको फोन आयो रेडियो त साँच्चिकै जिउदोजस्तो लाग्यो आजबाट । हिजोसम्म हामीले रेकर्डेड रेडियो चलाएका रहेछौ आज साँच्चिकै लाइभ सुनियो । उनले मेरो तारिफ गरेको नभइ सत्य कुरा नै बताइरहेका थिए । रेडियो बल्ल स्थानीयजस्तो सुनिन थाल्यो । हामीजस्ता स्वतन्त्र रेडियोको अभियानमा होमिएकाहरुले यस्ता कुरालाई तारिफ भनेर गमक्क फुल्नु पर्ने कारणनै छैन किनभने यो हाम्रो कर्तब्य हो । धनकुटे युवाहरुले होस्टे गरे मैले व्यक्तिगर रुपमा र मेरो संस्था इक्वल एक्सेसले हैसेमात्र गरेको हो । विगतमा पनि यस्तो काम थुप्रै गरिएको थियो पछि पनि गर्नु नै छ । किनभने गरिखाने, अलिकति जानेको र जान्न चाहेको क्षेत्र यही हो । धनकुटामा ६ महिना चलेको रेडियोलाई धनकुटाकै रेडियो बनाउन सहयोग पुगेको थाहा पाँउदा मान्छे न हो अलिकति खुशी लागिनै हाल्छ ।

रेडियो समाज परिवर्तनको साधन हो । गीत बजाउनुमात्र यसको काम हैन । सूचनाले श्रोताको व्यवहार बदल्न सहयोग गरोस् भनेर नै धनकुटाका उत्साही युवाहरुले खाइनखाई रेडियो चलाएका छन् । भोजपुरे र धनकुटे युवाहरुको जमात अहोरात्र खटेको छ । सिक्दै छन् सिकाउँदै छन् । त्यसैले छोटो अवधिमा नै रेडियो मकालुलाई पुर्वमा लोकप्रीय रेडियोको कोटीमा पारेका छन् । जोगमाया र बिशाल प्राबिधिक हुन् तर फेडरमात्र चलाउदैनन् । युवा लक्षित युथ आइडिया कार्यक्रम चलाउँदा उनीहरुले धेरै कुरा सिकेका छन् । भन्छन् यो त निरन्तरको सिकाइ रहेछ । रेडियोले त मेहनति र लगनशील बनायो । उनीहरुजस्तै झन्डै डेढ दर्जन युवाहरुलाई रेडियोले लगनशील, मेहनतीमात्र बनाएको छैन असल सामाजिक कार्यकर्ता बन्ने बाटोमा अग्रसर गराएको छ । झापाका भिम गौतममात्र हैन भोजपुरका रामानन्द, मणिकुमार, शंकर र राजेश मज्जाले जमेका छन् । धनकुटे युवाहरु गया, कमला, देवकला, बलराम, कविता, सन्तोष, बिमलाको त परिचय नै नयाँ भएको छ । कहिलेकाँही कार्यक्रममा नबोल्दा श्रोताबाट सञ्चो बिसञ्चो पनि खोजखबर हुन थालेपछि गाँउघरमा बरालीएर हिड्ने युवाहरु सफल रेडियोकर्मी हुने होडमा लम्किएका छन् ।

रेडियोको लोकप्रीयतासँगै रेडियोकर्मीहरुमा चिन्ता पनि बढेको छ रे । कविता बस्नेत म पनि गाउँछु म पनि बोल्छु नामको कार्यक्रम चलाउछिन् । साप्ताहिक रुपमा चल्ने यो कार्यक्रमको लोकप्रीयता खपिनसक्नु छ । गाउँगाउँमा मान्छेहरु आउँछन् बा्ेल्नलाई । मान्छेको चाप बढेपछि रेडियो व्यवस्थापनले प्रवेश शुल्क लगाउदाँ के होला भन्ने प्रस्ताव गर्यो । कवितालाई यसले कतै श्रोता त घट्दैनन भन्न्े चिन्ता छ । साथै यसो नगर्दा आएका मानिसलाई कसरी सम्हाल्ने भने डर पनि छ ।

धनकुटा साँिच्चकै सुन्दर छ । बजार झनै सुन्दर । महंगो पनि छैन । तराईको चर्को घाम छल्नलाई भेडेटार नै काफि भएपनि धनकुटा पुग्नुको मजा नै बेग्लै छ । शितल हावापानी, स्वादीलो खाना, सस्तो तरकारी, शुद्ध लोकल रक्सी र राँगाको सुकुटी, चल्छ भने कालो बंगुर पनि । सेटै खानेलाई खयर मिश्रीत लोकल ठर्रा । तातोभातमा घिउ मिसाएर सागसँग मात्र खाँदा पनि बेग्लै आनन्द । देव्रेवासमा पोखरेलको पसलको लालमोहन त कम्तिमा पनि ५ वटासम्म रुच्छ रुच्छ । सरर हिले पुगेपछि स्थानीय तुम्वामात्र हैन संखुवासभाको एकमात्र वाइन हिंवाको ताजा स्वाद लिन पनि पाइने । धनकुटामा मज्जाले गफीनु पर्यो भने पुर्व क्याम्पस प्रमुख नारायणजोशीमात्रै पनि काफीछन् । मोफसलमा बसेर झर्रोै शब्दमा लेख लेखिरहने झमककुमारी पनि धनकुटाकै हुन् । अरु पनि थुप्रै कुरा होलान् । क्याम्पसमा इतिहास पढाउने भिम सर राम्रा भलिबल खेलाडिमात्र हैनन गायक पनि हुन् । हिजोआज त भिम सर रेडियो मकालुको प्राबिधिक पनि भएका छन् । आफैले पढाएका बिद्यार्थीले प्राबिधि साथी भनेर सम्बोधन गर्दा अनौठो लाग्दो हो तर मज्जाले जमेका छन् भिम सर रेडियोमा ।

न त हुन्छु टाढा, झन बन्छु गाढा

2010-09-12T22:25:00.000+05:30

न त रित्तिन्छ, न त सिद्धिन्छ, साथमा छौ तिमी माया जति साटेपनि,
न त दुख्छ मन, तिमी हुदाँ झन, शब्दका धारले जति काटेपनि ।
न त आत्तिन्छु, न त मात्तिन्छु, औधी प्रशन्न म, तिमी साथी पाइरहदाँ,
न त डराउँछु, न त हराउँछु, प्रेम गर्दैछु भनि तिमीले जति नै ढाटेपनि ।
न त ज्यान हुन्छ, न त प्राण नै, एक्लै पारी तिमी, बीलाई गैहाल्यो भने,
न त बिर्सिन्छु, न त तर्किन्छु, साथमा भुलाई मलाई, जति नै टाढा राखेपनि ।
न त पिउँछु रक्सी, न त लिन्छु नशा, जीवनभरी तिम्रो काखमा रमाउँदा,
न त हुन्छु टाढा, झन बन्छु गाढा, सकेजती रस चुसेर, चुठेल्नामा फालेपनि । । ।
भदौ २७, २०६७ कुमारीपाटी .

I don't know what wanted to write what it has become. Please read and comment.

.................त्यसैले मैले नामको फुर्को परिवर्तन गरे ।

2010-09-01T23:08:00.000+05:30

म विनय गुरागाईबाट किन विनय शेखरलेख्न थाले? सजिलो उत्तर छ मेरो, शेखर मेरो स्कुलको नाम हो, मलाई अहिले पनि मनपर्छ, स्कुलका दिनको अन्त्यतिर बिद्यालयमा भएको एउटा अप्रीय घटनामा मैले मेरो प्यारो नाम शेखरलाई सदाका लागि गुमाउनु पर्यो । मैले यही नाममा जिल्ला प्रशासन कार्यालय भोजपुरमा एकबर्ष मुद्दा झेलेको छु । पछि नौ कक्षामा पढ्दा रजिष्ट्रेशन फारम भर्दा साथीहरुको सल्लाहले ख्यालख्यालमा राखिएको नाम हो विनय । अहिले पनि मलाई परिवार तथा मेरा स्कुलका साथीहरुले बोलाउने नाम हो शेखर । त्यसैले यो प्रीय छ, मैले दुवैलाई साथै बनाएको हो ।
अनि केही मित्र तथा शुभचिन्तकहरुबाट बारम्बार सोधनी हुन्छ किन शेखर भनेको? गुरागाई खोई त? के यो तपाईको कतै सांकेतिक बिरोध त हैन अहिले अस्थिर र जातीयताको आधारमा बाक्लिएको राजनीतिक वातावरणको ? केही हदसम्म यो कुराले पनि मलाई प्रभाव पारेको छ । जसले जे भने पनि जस्तो सोचे पनि, आफुलाई जसरी चिनाए पनि म अरुको भावना, बिचार तथा राजनीतिक लाइनको सम्मान गर्छु । शान्ति प्रकृयामा योगदान गरिरहेको एउटा जिम्मेवार नागरिकको नाताले मलाई अहिले उठेका तमाम सवालहरु सही हुन् भन्ने लाग्छ । तर यसरी उठेका सवालहरुलाई सही रुपमा टुंगोमा पुर्याउने दुरदर्शि र सर्वमान्य नेताको अभावमा आज हामी बिभाजित जस्तो अवस्थामा पुगेका छौ । मानवीय भाइचारालाई हामी बिस्तारै दुस्मनीमा रुपान्तरण गर्दैछौ कि जस्तो आभास भैरहेको छ मलाई । लोकतन्त्रमा सबैलाई बोल्ने हक हुन्छ, आफ्ना कुरा अरुलाई भन्ने, मनाउने अधिकार हुन्छ, अरुको कुरा सुन्ने र सम्मान गर्ने कर्तव्य पनि लोकतन्त्रले नै सिकाउँछ भन्ने कुरामा म सदैव बिश्वास गर्छु । तर मलाई यो जातका आधारमा अन्य बिचारमाथिको हालिमुहाली चित्त बुझेन । म राई गाँउको बिचमा जन्मिए, त्यही हुर्किएँ, बाहुनको छोरो भएपनि बाहुन भएरै कहिल्यै अरुलाई थिचोमिचो गरिन, मलाई मेरा अग्रजहरुले पनि यस्तो कुरा सिकाएनन् न त बुबा आमाले नै । मैले बाहुन भएकैमा कहिले गर्व गरिन, न त अहिले गर्छु, न त हिनताबोध नै । कहिल्यै पनि गर्नेछैन । तर अहिलेको वर्तमान परिस्थतीसँग बिरक्तिएर पनि मलाई विनग गुरागाईबाट विनय शेखर हुन सजिलो लाग्यो, त्यसैले मैले नामको फुर्को परिवर्तन गरे ।

यो मन कस्तो कमलो ?

2010-08-27T20:16:00.000+05:30

अनौठो मन
कहिले फुरुङ्ग कारण बिना,
कहिले खस्रक्क कारण बिनै,
कस्तो कमलो?
जसले जता लग्यो त्यतै जाने,
जे भन्यो त्यही मान्ने
छिनमै रुने, छिनमै हाँस्ने,
कस्तो मन, अरुको इशारामा थाहै नपाई नाँच्ने ।
एउटा गभ्मिर प्रश्न आफैसँग
के हामी मान्छेलाई ब्रम्हाले श्रृष्टि गर्या हुन्?
अनि फलोअप प्रश्न पनि
त्यसो भए ब्रम्हालाई कस्ले सृष्टि गर्यो होला?
अनि तेश्रो प्रश्न,
जसले जसलाई सृष्टि गरेपनि सृष्टिकर्ताले यो मनलाई
ढुङगाजस्तो सारो बनाइदिएको भएपनि त हुन्थ्यो नी
आज यो मन ढुङगा भइदिएको भए
कसैको बहकाईमा लाग्दैनथ्यो होला,
जसले जता मोड्यो मोडिदैनथ्यो होला,
हावा जता चल्छ उतै दौडिनथ्यो होला
छिनमै हाँस्ने छिनमै रुने
अभिनयमा मान्छेलाई अभ्यस्त बनाउदैनथ्यो होला,
यो मन कस्तो कमलो ?

यात्रा खुल्ला पुस्तक हो

2010-08-24T15:10:00.000+05:30

मेरा एकजना अग्रज मित्रले भन्ने गर्छन् देश चिन्ने हो भने हिडौ, लामो बाटो छ यातायातको सुविधा छ भने स्थलयातायात प्रयोग गरौ, हैन भने मात्र अर्को बिकल्प खोजौ । वास्तवमा यात्रा जुन तरिकाले गरेपनि बिभिन्न ठाउँको भ्रमण गर्नु गज्जबको सिकाई हो । गएको मे २०१० को पहिलोसाता बंगलादेशको ढाकाबाट शुरु भएको मेरो यात्रा जुनमा देशका बिभिन्न भागमा केन्द्रित थियो । जुलाईको पहिलो साता पाकिस्तानको इस्लामावाद र कराँची पुग्ने मौका जुर्यो । अनि नेपाल फर्किने बित्तिकै बारा र पोखरा । पोखराबाट काठमाण्डौ आएको केही समयपछि फेरी बंगलादेशको ढाका जानु पर्ने भयो । ढाकाबाट फर्किन नपाउदै पुर्वी नेपालको मोरङ, सुनसरी, धनकुटा र तेह्रथुम जानै पर्यो । फर्केको पर्सिपल्ट नवलपरासीको गैडाकोट अनि फेरी झापा भद्रपुरहुदै इलाम, इलामबाट फर्केको भोलिपल्ट चितवनको भरतपुरहुदै दुई रात तीनदिनका लागि सौराहा । मेरो व्यस्त कार्यतालिका र घुमघामदेखेकी सहकर्मीले भनिन् दाईलाई त क्या मोज, हिडेको हिडै । यो भनाई स्वभाविक पनि थियो । एकै ठाउँबसेर काम गरिहरन बाध्य मानिसलाई हिड्नुको मज्जा नै बेग्लै । मलाई पनि यस्तै लाग्थ्यो । तर धेरै हिडेपछि यस्तो पनि दिन आउँदो रहेछ, हे प्रभु हिड्नु नपरोस् । मलाई पनि लगातारको यात्रा, जहाजको निरन्तर उडाई, गाडिमा लामो दुरीको थकान, अनि परिवारबाट टाढा हुनुको नमज्जाले राम्रै सताउन थालेको रहेछ । त्यसैले सौराहा जाने लिष्टमा मैले नजाने भन्दा भन्दै पनि श्रीमति र छोरालाई लिएरै गए, उनीहरु दुईरात र तीनदिन सँगै बिताए । थकान मेटाए । अनि एक किसिमको ताजापन महसुस गर्दै फर्किए काठमाण्डौ ।
अब कुरा गरौ यात्रा र सिकाईको । बंगलादेश यात्राबाट मैले अन्तराष्ट्रिय परियोजना व्यवस्थापनका लागि चाहिने सीप, धैर्यता, संचार सीप, कुटनीिितक संचार, काम गराउनसक्ने सीप, अरुको भावना बुझ्ने, आफ्ना कुरामात्र नलाद्ने तर परियोजनाको उद्देश्य प्राप्तिका लागि स्थानीय ज्ञान र सीपलाई अगाडि आउन महत्व दिनुपर्ने कुराहरु सिके । धैर्यता, सम्मान, सुन्ने सीप आदीको लागि मेरो अर्धज्ञानलाई पुर्ण बनाउन बाटो पहिल्याउन सिके । साथै बंगलादेशको संस्कृती, मानिसको रहनसहन, वातावरण, फुड कल्चर, विकासका सवाल, आधुनिकीकरण, शहरी जीवनशैली, साउथ एशियन समानता र विविधतालाई नजिकबाट अध्ययन गर्ने मौका मिल्यो ।
पाकिस्तान मेरा लागि नौलो थियो । एक किसिमको भय थियो त्यहाँ जानु अगाडि की म आतंकबादले जर्जर बनाएको मुलुक जाँदैछु । वास्तवमा मेरो भयमा केही सत्यता थियो । तर मिडियामार्फत जसरी चित्रित थियो पाकिस्तान त्यहाँपुगेपछि मेरो भ्रम हट्यो । भौतिक ंंसरचनाको उच्च विकास, साक्षरता प्रतिशत कम हुदाँहुदै पनि आणविक शक्ति राष्ट्र सौम्य र सुसस्कृत देखिने महिला र पुरुष, सभ्य किसिमको कुराकानी शैली, सम्मानजनक बोली, व्यवहार, सुनेको भन्दा देखेको पाकिस्तान कहाँ हो कहाँ अन्तर । वास्तवमा मस्लिम भुमिका बारेमा बिश्वमा एक किसिमको सोच हावी छ, मुस्लिमहरुलाई आतंककारीको नजरबाटमात्र हेरिन्छ । केही घटनाहरुमा यो समुदायमा उग्र मानिसहरुको संलग्नताले पनि हुनसक्छ तर यो व्यक्तिले गरेपनि सिंगो समुदाय नै बद्नाम हुनुको पछाडि मिडियाको पनि हात छ, बिशेषगरी पश्चिमा ठुला मिडियाहरुको । मिडियाले कुनै समाज, घटना वा बिषयलाई जसरी व्याख्या गर्छन् त्यसबाट सम्बन्धित घटना, समुदाय वा बिषयको बारेमा मिडिया उपभोक्तामा नकारात्मक र सकारात्मक दुवै छाप पर्छ । यसको प्रभाव व्यापक भएकोले पनि होला समाजको चित्रण गर्नका लागि मिडियाको जिम्मेवारी ठुलो छ । मैले पाकिस्तान बसाईमा सिकेको सानो तर महत्वपुर्ण कुरा हो यो जस्तो लाग्छ ।
नेपाल घुम्दा मलाई मानिसहरुको अध्ययन गर्न मन लाग्छ । यातायात खासगरी सडकले कसरी संस्कृती र सभ्याताको ओसार पसार गर्छ? मानिसहरु बसाई सराई गर्दा कुन भागबाट कुन भागमा सरे, किन सरे, कुन बाटो प्रयोग गरे? जमिनमाथि मानिसको अधिकार, बसाई सराईले वातावरण तथा आदिबासी समुदायलाई नकारात्मक प्रभावको बारेमा घोत्लिन मनलाग्छ । मैले समाजशास्त्र त पढिन, तर मेरो कामका लागि समाजको अध्ययन आवश्यक छ, मानवको अध्ययन आवश्यक छ । मैले विकासका बद्लिदा सवालहरुको बारेमा गहन भएर सोच्नुपर्छ, ती सवाललाई मिडिया मार्फत कसरी अन्तरक्रियात्मक रुपमा प्रस्तुत गर्न सकिन्छ जसबाट प्रभावकारी रुपमा सूचना प्रदान गर्न सकियोस् अनि मानिसको जिवनस्तरमा देख्न सकिने सकारात्मक परिवर्तन होस् । यसपटक पुर्वाञ्चलको सुन्दर स्थान धनकुटामा बस्ने मौका जुर्यो । हिलेमा भर्खरै खुलेको काञ्जिरोवा होटलमा । हिलेलाई नजिकबाट अध्ययन गर्ने मौका मिल्यो । वास्तवमा हिले अहिले अत्यन्त संभावना बोकेको ठाउँ बनेजस्तो लाग्यो मलाई यसपटक । त्यहाँबाट तेह्रथुमको बसन्तपुरहुदै म्याग्लुङ, संखुवासभाको चैनपुर पुग्न दुई चार घण्टामात्र लाग्ने, त्यो पनि बाटो पक्की, यातायातको सुलभ सुबिधा । सुन्दर पहाडि राजमार्गबाट यात्रा गर्नुको मज्जा नै बेग्लै । सोचे वाह नेपाल । यदी साँच्चिकै विकास हुने हो भने नेपालको भविष्य सुन्दर छ, त्यो भनेको नेपालीको पनि भविष्य सुन्दर छ । र विकासका लागि सडकले जति अरु कुनै भौतिक संरचनाले योगदान गर्न सक्दैन । हिलले मलाई लोभ्यायो, साथिहरुसँग ठट्ठा पनि गरे, धनकुटामा जग्गा किन्छु भनेर, के थाहा? यो ठट्ठा व्यवहारमा परिवर्तन होला की । आशा छ । हुन सक्छ ।
भोजपुरको छिनामखुबाट इलामको फिक्कलमा पुगेका गणेश रसिकको जीवन भोग्नेलाई कस्तो छ तर देख्नेहरुका लागि लोभलाग्दो छ । फिक्कल, आहा कति सुन्दर छ, चियाबगानको बिचमा नागबेली बाटो, घमाइलो मौसम, दर्के पानी परिरहेको बेलामा पनि यात्रा गर्नुको मज्जा नै बेग्लै । चिसो मौसम, स्वादीलो खाना, अकबरे खुर्सानी, थरिथरीका चिया, छुर्पी बोकेर फर्किदा कम्ता रमाइलो लाग्दैन । अनि हिले होस या फिक्कल, कन्याम होस् या इलामबजार न्यानो लुगा लगाएर तुम्वा खानुको मज्जा नै बेग्लै । ढिडो खान पाए झनै आनन्द ।
यसपटक सौराहाको जंगलमा हात्ति सवार गर्दा गैडा देख्न पाइएन, तर हरिण, बाह्रसिंगे, जरायोहरु भने केही देखिए, नजिकबाट हेर्न पाइयो । हातिमा छोरा डराउला की भन्ने डर थियो, तर छोराकी आमा पो डराइन धेरै । वास्तवमा यात्रा थकान मेटाउने माध्यम पनि हो, यात्रा सिक्के मौका पनि हो, यात्रा खुल्ला पुस्तक हो जसलाई गहन रुपमा अध्ययन गर्ने हो भने असंख्य कुरा सिक्ने अवसर हो, यात्रा ।
अगष्ट २४, २०१०, कुमारीपाटी ।

we are loving politics

2010-07-25T17:02:00.000+05:30

Thanks god, we are loving politics. Politics as such is not dirty game. But it's been portrayed as dirty game. I have seen most of Nepalese are disparately waiting to see how the politic takes a new turn. It's because people who didn't care about politics now are showing their interest in politics which is ultimately good choice of people to show concerns know politics.

केही टुक्राहरु

2010-07-19T08:12:00.000+05:30

स्वयंम्भु र बाँदर
अस्ती शनिबार बिश्रुद र कवितासँग स्वयम्भु गएँ । झरीको बिचमा पनि चर्को घाम, उकालोमा छोरो बोक्दा उखान पत्याउने हो भने बाउको बिहे नै देखियो । पसिनाले निथ्रुक्कै । बाचा गरेको थिएँ छोरालाई बाँदर देखाउँछु भनेर । बनकालीमा बाँदर हेर्न नपाएको बिश्रुदले स्वयभ्मुमा बाँदरलीला हेरेर आनन्द लिन्छ भन्ने पुर्ण विश्वस्त थिए । स्वयंम्भुको डाँडोमा त्यति आनन्द आएन, सायद मान्छे धेरै, उभिने ठाउँ थोरै भएर होला । कता कता चारबर्ष अगाडि जाँदाको भन्दा शनिबारको स्वयम्भु फरक हो की जस्तो लाग्यो । कस्तो कस्तो खल्लो खल्लो लाग्यो मनमा। फोहोर र मान्छेको मात्र भिड देख्दा । अनि केटाकेटीहरुको चहलपहल बढी नै । बस्न धेरै मन थिएन, कविता र बिश्रुदले पनि मेरो मन पढेजस्तो लाग्यो जाउँ भनिहाले । बाटोमा झर्दा बाँदर हेर्ने छोराका रहर पुरा हुने भो । बिश्रुद भने बाँदर हेर्दै रमाउँदै थियो मेरो छातिमा चसस्क घोचेजस्तो भयो । कारण घटदै गएको बाँदरको संख्या अनि बाँदरलाई ढुङ्गाले हिर्काउदै दुःख दिइरहेको सभ्य मानिसको असभ्य व्यवहार । चित्त अमिलो पार्नु सिवाय मसँग केही थिएन, तैपनि छोरोका आनन्दमा हो मिलाउँदै एकछिन टहलिएँ । एकातिर मान्छेको भिड, अर्कोतिर परिवर्तन भैरहेको मौसम, अनि घट्दो संख्यामा बाँदर । फोहोर पानी, मान्छेको दुव्र्यवहार, एकान्तस्थलको अभाव, खानेकुराको अभाव, सायद बाँदरहरु पनि ठुलो पिरमा होलान् । त्यहाँ जाने तमाम दर्शनार्थि तथा आन्तरिक पर्यटकहरुका लागि मेरो हार्दिक अनुरोध, कम्सेकम बाँदरलाई ढुङ्गाले नहानौ, बरु केही खानेकुरा किनेर बाँडीबाँडी खुवाउँ, बाँदरसँग रमाउँ, उनीहरुलाई कहिल्यै दुःख नदिउ । अहिले मेरो चारबर्षको छोराले बाबा मन्की हेर्छु भन्दा मैले देखाउन पाए तर डर लागिरहेछ कतै उसका सन्तानले उसलाई बाँदर देखाउ बाउ भन्दा चित्र पल्टाउनु पर्ने बाध्यकारी अबस्था त आउदैन?
प्रधानमन्त्रिको कुर्सि
साउन पाँचगते प्रधानमन्त्रिको चुनाव छ रे । माधव नेपालले राजीनामा दिएको यतिका दिन बित्यो प्रधानमन्त्रि चयन हुन सकेन । सहमतिय प्रधानमन्त्रि चयन हुन सकेन, अव गणितीय हिसावले जसले बहुमत पुर्याउँछ उही दलको नेता प्रधानमन्त्रि बन्ने भो । त्यो पनि त्यति सजिलो छैन भन्ने कुरा अहिले बिहान सातबजेको समाचार हेर्दा थाहा लाग्यो । कांग्रेसले रामचन्द्र पौडेल, एमाले अनिर्णीत, माओवादी प्रचण्डको कुटिल चालको फन्दामा, मधेशी दलहरु निर्णायक पोजीसनमा । बहुमतिय बिधीमा अहिलेसम्म कसैले कसैलाई समर्थन गर्छु भनेका छैनन् तर सबैले आफ्नै डम्फु फुकेका फुकै छन् । हेरु को हुन्छ अबको प्रधानमन्त्रि । पहिले पहिले प्रधानमन्त्रि चयनका बारेमा धेरै चासो र चिन्ता हुन्थ्यो । तर अहिले? मलाई त फिटिक्कै असर गरेको छैन अहिलेको यो अबस्थाले । तपाईलाई? बास्तवमा राजनीति फोहोरी खेल हो भन्ने कुरालाई हाम्रा नेताहरुको व्यवहारले नै पुष्टि गर्छ । अहिलेको अवस्थामा यस्तो खेल नखेलुन भन्ने सबैको चाहना थियो । तर कोही गतिला भएर निस्केनन् । पदका लागि मात्र राजनीति गर्दा रहेछन् । आफ्ना एजेन्डाहरुलाईमात्र सहि र बस्तुनिष्ट देख्ने दलहरुले कहिले शान्तिप्रकृयाको मर्म बुझ्न सकेनन् । अनि बुझाउने पनि कोही भएनन् । पार्टीका नेता धेरै भए, तर देशका नेता कोही भएनन् । सायद दलका गतिबिधिले र सक्रिय हुन नसकेको संविधानसभाको गतिबिधीले गर्दा नै आज देशको राजनीतिक जटिल मोडमा पुग्दा पनि नागरिकहरुमा जति चासो हुनुपथ्र्यो हुन सकेन । धन्य प्रधानमन्त्रिको कुर्सि ।
यात्रा रहेछ जिन्दगी
जुलाई २ देखि ८ सम्म पाकिस्तान । ९ मा अफिस । १३ जुलाई देखि १५ सम्म बाराको कलैया र निजगढ । १५ बिहान फिर्ता, दिउसो अफिस । जुलाई २० देखि २३ सम्म पोखरा । जुलाई २८ देखि अगष्ट ३ सम्म पुर्वको इटहरी र धनकुटा । लगत्तै इलाम । यही बिचमा बंगलादेशको ढाका जानुपर्नेछ । सायद जुलाईको अन्तिम साता वा अगष्टको पहिलो साता ढाका पुग्नै पर्छ । एउटा प्रोजेक्टको व्यवस्थापक भएकोले पनि ढाका जानै पर्छ किनभने कार्यक्रम त्यहाँ पनि छ परियोजना अन्तर्गत । अनि मिडिया कोड अफ इथिक्स सम्बन्धि परियोजनाका लागि नोभेम्बरसम्म हिडिरहनुपर्ने । श्रीमतिले ज्योतिषीलाई हेराईन । धेरै यात्रा नगर्नु भनेका छन् रे, तर मलाई? हुदाँहुदाँ घरमा हप्तामा मुस्किले दुई चार दिन । कहिले घरमै थन्किएर दिक्क भएपछि हिड्न मन लाग्छ, तर हिडाई धेरै भएपछि अब त नहिड्न परे पनि हुन्थ्यो जस्तो लाग्छ । कस्तो अचम्म, यात्रा रहेछ जिन्दगी भन्ने गीत त्यत्तिकै मान्छेको मुखमा झुन्डिएको रहनेछ । यात्रा रहेछ जिन्दगी..............................

Weare sharing the same world!

2010-07-10T22:51:00.000+05:30

Sitting in the Benazir Bhutto International Airport, Islamabad, this is most memorable time for me read a book 'BENAZIR BHUTTO, Daughter of the East, biography of Bhutto, the book I was desperately looking for, bought at airport bookshop. I am on the way back to Kathmandu via Karanhi, I found this book as a very good fried of mine for this such a lazy trip despite feeling alone, however book is helping me kill time. She writes that 'Being a Prime Minister, representing those women of developing world who most of those life is controlled by men I am a women proud of my culture, religion and I thank you my country people for honoring me.' A lot of thoughtful words and inspirations are written by her in the book cause me feeling lucky now at least I have that book. Despite this is short trip I stuck two more days in Islamabad due to I received revised flight schedule from Pakistan International Airlines. I supposed to return Kathmandu yesterday, but it seems only tomorrow I should reach KTM. Actually, though it was a short trip I am returning bringing a lot of insights and good things from Pakistan. I used to hear that Pakistan is Muslim country and being a Muslim country I am heard that it is not safe to travel. Terrorism and extremism or in another word religious fundamentalism spoil country good image, and media, particularly big Indian media has created its image always bad and negative. I felt lucky because I came here so that I have now no more stereotypes and prejudices regarding Muslim society, I can say country is good, its people are good, but few of those who, what they are doing is they are destroying good image of the country, spoiling the face of beautiful nation which has caused entire image of the nation negative.
I met few of mine Muslim friends in USA in 2009, attending peacebuilding program, who were from Pakistan, Afghanistan, Iraq and middle east countries. I saw them worried about hearing bitter reactions how rest of the world behave them, I saw them requesting rest of world not to act in way what western society think being a Muslim is not what makes them terrorist. I saw them appealing to the citizen of US to stop their government kill general citizen of Pakistan, Afghanistan, Iraq and Arab with terrorist tag, in reality they are human being instead, so treat them humanly. I saw empathy US people showed them but question always occurred, never I found answer was were they only listened to? Are US citizens really able to put their government in pressure? Otherwise what is the meaning of listening to the voices of member of terrorist tagged community? Writing few words for them in favor of my Muslim mother & father, sister & brother I am not showing my sympathy that they should be well treated does not mean to be said there are no fundamentalists, extremists who don't want to see Muslim country stable, developed and being modern country. Yes, wrong is happening, however foreign countries, by the name of controlling over terrorism fighting for peace is not meant that they are doing for good, but actually what they are doing is fueling further instability, creating mistrust among brotherhood, destroying sisterhood, killing, killing and just killing humanity.
Now it is almost midnight crossed over I reached Karanchi, living at hotel arranged by PIA. I am thinking that our values are human values, our beliefs are human beliefs, we are not provided with such rights in the name of human rights that we should kill anyone who disagrees others, who put different views. After all we are human being sharing the same land, same water and natural resources provided are similar to each other no mater where we are living. When I met a fried of Palestine, who was questioning by when we should be paying for other's victory? Yes, he is right coz someone is paying for other victory hiding sorrows for other happiness. In the book Benazir writes that she could show the world that a Muslim women should become Prime Minister,' yes, I saw many Muslims girls flying in the same plan I flew were sharing the same sheet with men I didn't see anyone feeling uncomfortable doing all of these things. So why they have to eat separately? Why they have to keep their face hidden? I told one of my colleague Irfan that one day there will be situation come up male and female eat sharing same table. He said that he is hopeful to see that things happen. Since the world is going towards modernization, ITC is becoming one of the best solution makes human life easiest and faster I agree with Benazir that people see the future, they only review the past and past is history.
Six days in Islamabad, I visited Dameni-ko view point, nicely managed place built in view of developing place for sightseeing. Yes, It was developed. I saw many persons come with family, enjoying view of Islamabad, taking pictures, having fun and food. Likewise Pakistan Monument, and Sakar Paran – both historic places are built with the view to tell new generation a history of the nation how it is built, and who were behind the history. Pakistan Monument is such a place developed teach people the meaning of UNITY, FAITH, DISCIPLINE', three principles of late Zinah, a founder of Pakistan. Yes, it taught me the same lesson. I really really impressed seeing such place as it is the strong way to tell new generation history of the country, no book is in need, really.
Today is July 8, 2010 I started write this article yesterday I was in Islamabad and now I am in Karanchi my feeling going on deepened and deepened. I am emotionally overwhelmed. As a student of peace-building, peace practitioner, despites a lot of differences we should seek common grounds. We should sit together, facing each other we should identify something new and innovative for the both nobody loses nobody wins we human wins we loses. I am far away from my family. I can imagine that how much my son would miss me, how much my wife in my absence feel alone because I love them. I am living for them. They are living for me. We are dependent on each other. Same way if we are all sharing the same world come on the one table share what makes us rich what makes us poor strategy we should develop to overcome them. Now, I realized that my words are limiting me. I am feeling sleepy. It is around 2:30 AM local time. In Kathmandu it is 2:55 AM. Going to dawn soon. I have to leave for Kathmandu how desperate I am to meet my wife and son. Now I have to sleep. Hotel boy was sharing that breakfast will be ready by 7;30 and it will be served till 10AM. I wish I could wake up early in the morning. I will. Goodnight Karachi.
July 8, 2009, PIA Karanhi hotel.

आएको बेला यहाँको रमाइलो भरपुर आनन्द लिनुपर्यो नी हैन ?

2010-07-03T23:41:00.000+05:30

इस्लामावाद शहरको तुलनात्मक रुपमा लो प्रोफाइलमा रहेको हिलभ्यु होटलमा छिर्ने बित्तिकै ठुलो क्रिनमा टिभी संवाददाताहरु कतै लाइभ त कतै रेकर्डेड समाचारहरु दिइरहेका थिए । फुटवलको चासो कम थियो, तर चासो र चर्चा थियो अघिल्लो दिन अर्थात जुलाई १ मा लाहोरमा भएको दर्दनाक सुसाइड बम हमलाको । कुनै कुनै च्यानलहरुले त हमलाकारीहरुले कसरी हमला गरे भनेर ऋऋ ऋबmभचब ले खिचेको तस्विरलाई महत्वका साथ देखाईरहेको थियो । हमला दर्दनाकै थियो । झन्डै ५ दर्जनको ज्यान गयो, सयौ घाइते भए । साँझ पर्न लाग्दा बेनन्जिर भुट्टो अन्तराष्ट्रिय विमानस्थलमा उत्रेपछि मेरो पहिलो प्रश्न थियो सहकर्मी इरफानलाई वास्तवमा को हुन् हमलाकारी? किन हुन्छ यस्तो हमला जहाँ निर्दोष मान्छेको ज्यान जान्छ? इरफान एउटा पाकिस्तानी नागरिक, उसलाई मेरो प्रश्नको जवाफ दिन गाह्रो भएको महसुस भयो मलाई । र पनि बोल्यो, उनीहरुको यो जेहाद हो, वास्तविक रुपमा अमेरीकीहरुको नेतृत्वमा रहेका पश्चिमा शक्तिहरुको थिचोमिचोको बिरोधमा । पश्चिमाहरुलाई डराउन उनीहरु आफ ्नै देशका नागरिक मार्दैछन् त्यो पनि निर्दोष । त्यही त, मेरो भनाई भुईमा खस्न नपाउदै उ बोल्यो जसले यो काम गरेको हो उनीहरु भन्छन् पश्चिमाहरु भन्दा पनि उनीहरुको लागि काम गर्ने यो देशका नागरिक गद्दार हुन् । खै मलाई त साह्रै नराम्रो लाग्यो । धन्न मैले यो बम हमलाको खबर घरमा हुदाँ सुनिन । कविताले पक्कै गुनासो गर्थिन होला । हुन पनि सही हो, यस्तो ठाउँमा एक्लै जाँदा कसलाई डर लाग्दैन र, र पनि उनले मलाई हाँसीहाँसी बिदा दिइन् । बिश्रुद सानै छ, त्यसैले धेरै कुरा थाहा पाउँदैन । पाकिस्तान जाने भन्दा ए अपिस जाने हो बाबा हजुर? भन्दा उसको बाल्यापनसँग कस्तो माया लाग्छ भन्या । कति सुन्दर उमेरमा छ उ । उसलाई के थाहा पाकिस्तान कहाँ हो? त्यहाँ हुने बमबारी, अपहरण, जेहाद, हत्या आदीले उसलाई के फरक पार्छ र? उसलाई थाहा छ मात्र माइक्रो चढ्यो भने बाटामा टन्नै गाडी देख्न पाइन्छ । आनन्द मान्छ । स्कुल जान पनि मन गर्छ अहिले त ।
अफिस आउने बित्तिकै क्रान्तिले सर हजुर जाने ठाउँमा कस्तो बम पड्कीन्छ, हामीलाई त कस्तो डर लागिरहेको छ सर्? उसको भनाईमा पनि निर्दोषपना र मप्रतिको सम्मान देखे । सायद उनीहरुल समूहमा मलाई स्वीकार्छन होला, र त सम्मान प्रकट गर्छन् थाहा छैन के सोच्छन् उनीहरु? विनीताले पनि हिजो हिड्ने बेलामा निकै भावुक बनेर सुरक्षाको सवाल उठाइन् । खुशी लाग्यो ।
हिल भ्यु होटल छिरेपछि लाग्यो इरफानले बाटोमा भनेको कुरा सही हो । झन्डै एकघण्टाको ड्राइभिङमा उसले गाडिको स्टेरिङ घुमाउदै इस्लामाबादको अति फराकिला र चिल्ला सडकमा भनेको थियो कम्तिमा मिडिया स्वतन्त्र छन् हाम्रा । र थपेको थियो कहिले भने स्वतन्त्रताको सिमा नाघ्छन्, र पनि मिडियाप्रति मान्छेको विश्वास छ । अनि न्यायधिसहरुप्रति । उसले पुर्व प्रधानन्यायधिस चौधरीलाई सम्झ्यो । उनीप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्दै भन्यो, वहाँहरु र मिडियाले गर्दा नै लाग्छ हामीकहाँ प्रजातन्त्र छ । पाकिस्तान इन्टरनेशनलको जहाजमा झन्डै दुईघण्टा लामो यात्रामा न्युजविक पढेको थिए, धेरे लेखहरुमध्ये एउटा किन प्रजातन्त्र असफल हुदैछ अफ्रिकामा भन्ने घतलाग्दो थियो । कतै पाकिस्तानमा पनि? अथवा पुरै दक्षिण एशियामा? इरफानसँग आज विहानपनि प्रजातन्त्रलाई जोडेर राजनीतिमा परिवार हावी हुने दक्षिण एशियाली उदाहरणहरुमा गफ भएको थियो । एकसमयको आर्थिक शक्ति पाकिस्तान आजको अवस्थामा खासै शक्तिशालि छैन भन्न उसलाई कुनै अपठ्यारो लागेन क्यार भन्यो हाम्रो पनि भविष्य त्यति सुनिश्चित छैन । मैले मनमनै संझे त्यसो भए के हाम्रो चाँही छ त? अहँ? मनमनै जवाफ पनि खोजे । अनि मुसर्रफ? उनी त आउनै सक्दैनन् अमेरिकामा छन्, आएभने सयौ सुसाइड अट्याकरहरु उसलाई सिध्याउन अघि सरिहाल्छन् नी ।
आज इस्लामवादको एउटा प्रमुख फुड चैनमा गएर पुलाउ स्पेशल खाइयो । ज्यादै स्वादीलो थियो । त्यसपछि फर्केर काम गर्न मन लागेन । त्यसो त मसँग अरु दुई दिन बाँकी छ । धेरै काम गर्नुछ । यद्यपी आजको पहिलो हाफको काम साह्रै रमाइलोसँग सकियो । धेरै कुरा सिक्ने र सिकाउने दुवै काम भयो । दिउसो एकछिन अनलाईन बस्दा केही साथीहरुसँग भेट भयो । भोजपुर एफएमको लागि केही गर्न पनि भ्याए । साँझमा इरफानले रावल लेक घुम्न लग्यो । साह्रै रमाईलो ठाउँ रहेछ । सप्ताहान्त भएकोले होला मानिसहरुको घुइचो । आठबजे साँझ नपरेपनि बत्ति बचाउनका लागि आठै बजे बन्द गर्ने नियम रहेछ । लोडसेडिङको कारणले होला । यस्तो नियम हामीकहाँ त छैन होला, बिजुली बचाउनका लागि प्राय अतिआवश्यक नपर्ने क्षेत्रको बिजुली निश्चित अवधि भएपछि काटिदिने । प्रणाली राम्रो लाग्यो । अनि इस्लामाबादका फराकीला सडकहरु । वाह, क्या चिल्ला र फराकिला सडक? इरफानले भनेको पाकिस्तानको यो शहर १९६० पछि बनेको हो । त्यसैले यहाँको भौतिक संरचना खासगरी सडक कुनै पनि विकसित देशको भब्य शहर भन्दा कम छैन । अनि नो ट्राफिक । कस्तो मज्जा सडकमा । इरफान साह्रै रमाईलो मान्छे, आफ्नै कारमा मलाई सयर गराइरहेको छ । भोलि पनि यस्तै सुन्दर ठाउँमा जाने योजना छ उसको । मैले पनि हुन्छ भनेको छु । किनभने फेरी यहाँ आइन्छ की आइन्न? आएको बेला यहाँको रमाइलो भरपुर आनन्द लिनुपर्यो नी हैन ?
श्रीमतिसँग घरछोडेपछि गफ हुन पाएन । उनी कति निराश होलिन्? ठान्या थिए, तर त्यति धेरै हैन रछ । जर्मनीले आजको गेममा अर्जेन्टिनालाई जित्दा उनी निकै उत्साहित थिइन । मैले भने किन यत्रो उत्साह? के उसले जित्दैमा हाम्रो घरमा बिहानै दुध आइपुग्छ? भाडामा बसेको छौ घर बन्छ? वा कार चढ्न पाइन्छ? मलाई आफ्नै प्रश्न सोधाईप्रति मुर्खता महशुस भयो । उनीले जवाफ नफर्काउदै म लज्जित भए । यस्तै हो । म कता कता अर्जेन्टिनाको पक्षमा थिए । तर हैन रछ । अनि अलि फुर्ति गर्ने टिमले हार्नु पनि पर्छ भनेर मनमनमा चित्त बुझाँए । उता च्याटमा फेसबुक मार्फत उपलब्ध कविताको खुशीको सिमा नै थिएन । एकछिन त झगडै होला जस्तो भयो । अनलाइनमा अरु साथीहरु पनि भेटिए । केही छिन गफ भयो । वास्तवमा पाकिस्तान आएको दोश्रो दिन रमाइलोसँग बित्यो । सुरक्षाको चासो र चिन्ता त छदै छ त्यही पनि आएको बेला थोरबहुत फन पनि त हुनै पर्यो कि कसो? फोटोहरु पछि अपलोड गरुला ।

When I left Kathmandu for Islamabad

2010-07-02T23:54:00.000+05:30

People are nice, place is beautiful, no traffic jam bigger and bigger roads I thought and thought, compared with my town Kathmandu and finally reached to the conclusion that we are far behind in infrastructure developed. When I left Kathmandu for Islamabad today afternoon I was worried thinking that where I am traveling is considered risky areas in terms of security, suicide bombing, killings. Last night also it happened suicide bombers in Lahore left more than 50 people killed and nearly 150 injured. In the morning when Kranti told me that sir are you going there please take care yourself. I said her no need to get worry but I had not heard any news about yesterday's bombing. If I had heard it it would have difficult for me to get my wife convinced. Thanks god we both didn't hear that. Binita again said me how you feeling, are you feeling sad? She was also relating the same incidents but not directly. Later on she said I searched net and checked event for last four months and finally made me satisfied that Islamabad is safest place to visit.
I was towards board flight attendant announced that PIA 269 for Karachi was ready to board, I saw people in queue. I checked my boarding pass flight number was same it was just announced but thought why it is said the flight goes to Karachi. I finally asked security a question 'is Karachi and Islamabad the same city? How pity I was, he said yes. Latter on when cabin crew announced flight info it was right that flight was going to Karachi but via Islamabad which made me happy.
I happily reached Islamabad. Irfan welcomed me. He briefly talked about current situation of Pakistan. I found him very serious thinking security arrangement as another international staff is visiting just after I left. We will have three days but have to do a lot. He talked that situation is not favorable as it is in Nepal.
One the way it might be over the sky of Delhi captain made an announcement shared his feelings and advised passengers not to get worry in foreign land. He briefly forecaste weather situation. Request everyone be happy. I liked that. It was my 13th international flight I haven't heard captain talking this way. So that l liked the way he talked to passengers. The sky of Kathmandu was not clear, however no turbulence experienced. After all flight was safe and sound. I am now preparing the work I and Irfan doing together. He is upstairs. I have called my wife but couldn't talk to her as phone connectivity was so poor. I left message for her, latter on found that she got the message. I am missing her and Bishu a lot.

NO FACEBOOK

2010-07-01T19:52:00.000+05:30

I am not sure how the town is, and not for sure how the people are, I just heard nothing more than political instability the country is facing for many years.The country is not far away from where I live. Tomorrow I am going there but not sure I am whether Face Book is banned or open.

PM Resigned

2010-06-30T18:50:00.000+05:30

Ekantipur/काठमाडौ, अषाढ १६ - सरकार गठन गरेको १३ महिना पछि प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालले राजीनामा दिएका छन् । बुधबार साँझ राष्ट्रका नाममा सम्बोधन गरी प्रधानमन्त्री नेपालले राजीनामाको घोषणा गरेका हुन् ।

उनले राष्ट्रिय सहमति निर्माण कार्यमा कुनै सहमति हुन नसकेकौ उल्लेख गर्दै शान्ति प्रक्रिया र संविधान निर्माण कार्यले पूर्णता पाओस् भनेर राजीनामा दिएको उल्लेख गरेका छन् ।

'सरकारले व्यवस्थापिका-संसद्मा नीति र कार्यक्रम तथा बजेट पेश गर्न ढिलो भइसकेको छ' उनले सम्बोधनमा भने, 'यस्तो परिस्थितिमा देशलाई अनिर्णय र अनिश्चयमा राखिरहनु उचित नहुने हुँदा व्यवस्थापिका-संसदमा सरकारको पक्षमा स्पष्ट बहुमत हुँदाहुँदै पनि मैले राजीनामा दिने निर्णय गरेको छु ।'

राजीनामा पत्र अव राष्ट्रपति समक्ष पठाइने छ । राष्ट्रपतिले स्वीकृत गरेपछि प्रधानमन्त्री पद मुक्त हुनेछन् । तर, अर्को सरकार नबनेसम्मका लागि उनी काम चलाउ सरकार प्रधानमन्त्री रहने छन् ।

यसअघि उनले एमाले स्थायी समितिको बैठकमा सम्बोधन मार्फ राजीनामा दिने जानकारी गराएका थिए । उनी वामपन्थीहरु मध्ये सबैभन्दा लामोसमय प्रधानमन्त्री बनेका छन् ।

के भने प्रधानमन्त्रीले ?

सम्माननीय प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालले देशवासीका नाममा गर्नुभएको सम्बोधन

आदरणीय दिदी-बहिनी तथा दाजुभाइहरु !

तेह्र महिनाअघि मैले प्रधानमन्त्रीको पद सम्हालेदेखि आजसम्म आइपुग्दा अनेकौं घुम्तीहरु पार भएका छन् । तत्कालीन प्रधानमन्त्रीले राजीनामा गरेपछि उत्पन्न अप्ठ्यारो राजनीतिक परिस्थितिमा २२ राजनीतिक दलको समर्थनमा २०६६ जेठ ९ गते व्यवस्थापिका-संसदबाट म विधिवत् प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित भएको थिएँ । ऐतिहासिक जनआन्दोलनको उपलब्धि लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा सरकार प्रमुखको महत्वपूर्ण जिम्मेवारीलाई मैले देश, जनता र लोकतन्त्रका पक्षमा दृढताका साथ बहन गर्ने इमानदार प्रयास गरेको छु । राजनीतिक आन्दोलनको महाअभियानमा अमूल्य जीवनको आहुति दिने ज्ञात-अज्ञात शहीदहरुप्रति म हार्दिक श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दछु । साथै, आन्दोलनका घाइते र अपाङ्गहरुप्रति ऐक्यबद्धता प्रकट गर्दछु ।

शान्ति प्रक्रिया आरम्भ भएपछि राष्ट्रको सर्वोपरी हित तथा नयाँ संविधान निर्माण र शान्ति प्रक्रियालाई सार्थक निष्कर्षमा पुर्‍याउने साझा मूल कार्यलाई सम्पन्न गर्ने न्यूनतम सहमतिका आधारमा सबै सरकार गठन भएका हुन् । तर पनि, ती सबै साझा कार्यहरु सम्पन्न भएका छैनन् । स्वाधीन, सबल, समृद्ध, स्वाभिमानयुक्त र शान्त लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल हाम्रो साझा आकांक्षा र लक्ष्य हो । यसैका लागि हामीले लोकतान्त्रिक सङ्घर्षको लामो र कष्टसाध्य यात्रा गरेका हौं र यस यात्राको क्रममा हामीले गत चार बर्षमा महत्वपूर्ण उपलब्धिहरु पनि हासिल गरेका छौं । तिनै उपलब्धिको जगमा हाम्रो अग्रगामी यात्रा जारी छ । यद्यपि, यस यात्राका क्रममा देशलाई दिगो शान्तिको मार्गमा अग्रसर गराउन मैले पटक-पटक सहयात्राका लागि संवाद गरेको तथा बाह्रबुँदे सहमति गर्दै ऐतिहासिक जनआन्दोलनमा सहकार्यमा जुटेको एउटा पक्ष हाल असहमति र निषेधको मानसिकतामा रहेको अपि्रय स्थितिको हामीले सामना गरिरहेका छौं । यस्तो अवस्थाबाट देशलाई अविलम्ब मुक्त गर्दै विस्तृत शान्ति सम्झौता र त्यसका आधारमा भएका विभिन्न सहमतिहरुको कार्यान्वयनका लागि सहमति र समझदारीको राजनीतिक यात्रालाई अघि बढाउन हामी सबैले आ-आˆनो ठाउँबाट योगदान गर्नुपर्दछ । यही कुरालाई आत्मसात् गर्दै मैले सरकारको नेतृत्व गरेदेखि नै संविधानसभामा रहेका सबै राजनीतिक दलहरु, विशेषगरी प्रमुख विपक्षी दलसँग राष्ट्रिय सवालहरुमा सहमतिका साथ अघि बढ्न निरन्तर प्रयत्न गरेको छु । यद्यपि, यो प्रयास प्रमुख विपक्षी दल एनेकपा -माओवादी) को निरन्तर असहयोग र विरोधका कारण सफल हुन सकेन ।

आदरणीय दिदी-बहिनी र दाजुभाइहरु !

देशको असाधारण राजनीतिक अवस्थामा सरकारको नेतृत्व सम्हालेदेखि नै हामीले संसद्देखि सडकसम्म निरन्तर अवरोध, घेराउ, आन्दोलन र आमहडतालको सामना गर्नुपर्‍यो । हाम्रो अनेक प्रयत्न हुँदाहुँदै पनि देशले अवलम्बन गरेको लोकतान्त्रिक प्रणाली र संवैधानिक व्यवस्था अनुरुप सरकार सञ्चालन र प्रतिपक्षको भूमिकाको संयोजन कायम हुन सकेन । राजनीतिक सहमति वा विमतिहरुको समीक्षा र संश्लेषण गर्दै व्यवस्थापिका-संसद्भित्रै सरकार सञ्चालनका सन्दर्भमा विधिवत निर्णय वा निष्कर्ष निकालौं भन्ने हाम्रो मान्यता रह्यो । तर, लोकतान्त्रिक संस्कृति र मान्यताप्रतिका प्रतिबद्धताहरु पालनाको उल्टो हामीले अमर्यादित प्रहार झेल्नुपर्‍यो । यस्ता प्रहारहरु प्रतिपक्षको कक्षबाट मात्र भएनन्, अनपेक्षित दिशा र स्थानबाट समेत भए । आरम्भदेखि नै सरकारलाई असफल पार्ने अभियान नै चलाइयो । तर पनि, देश र जनताप्रतिको जिम्मेवारीवोध गरी हामीले अविचलित रुपमा आˆनो कर्तब्य निर्वाह गर्‍यौं । २२ दलको समर्थनमा हामीले सरकार गठनका समयमा तय गरेको साझा सहमतिको न्यूनतम कार्यक्रमका आधारमा नै काम गर्‍यौं । अत्यन्त प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि भिन्न राजनीतिक विचार भएका राजनीतिक दलहरुको एकता र सुझबुझको परिणामस्वरुप मेरो नेतृत्वको सरकार १३ महिनासम्म बहुमतका साथ अगाडि बढ्यो र अहिले पनि त्यो बहुमत कायमै छ ।

संवेदनशील संक्रमणकालमा देशले रोजेको र खोजेको लोकतन्त्र, दिगो शान्ति तथा मानवअधिकारका पक्षमा हामी दृढतापूर्वक उभिएका छौं । सबै प्रकारका अधिनायकवादी सोच र कार्यहरुका विरुद्ध अविचलित रुपमा क्रियाशील रहँदै दवाव र धम्कीलाई अस्वीकार गरेका छौं । विगत द्वन्द्वकालका पीडाको पुनरावृत्ति हुननदिन संविधान र कानुन अनुरुपका जनअधिकार तथा कानुनी राज्यको रक्षाका लागि पाइला चालेका छौं । शान्ति प्रक्रियालाई प्रमुखता दिँदै माओवादी सेनाका लडाकुहरुको समायोजन र पुनःस्थापनाका लागि विशेष समितिलाई क्रियाशील तुल्याउँदै अयोग्य लडाकुहरुलाई शिविरबाट विदा गरिएको तथ्य जगजाहेर छ । शिविरमा रहेका लडाकुहरुको समायोजन र पुनःस्थापना सम्बन्धमा विस्तृत खाकासहितको कार्यतालिका र निर्देशिका तयार गरेर पनि एनेकपा (माओवादी) को असहयोगका कारण यसमा थप प्रगति हासिल हुन नसकेको यथार्थ मैले यहाँ उल्लेख गर्नैैपर्दछ ।

द्वन्द्वपीडितहरुलाई राहत उपलब्ध गराइएको छ र द्वन्द्वकालमा मारिएकाहरुलाई शहीदको सम्मान प्रदान गरिएको छ । संविधान निर्माणको कामलाई सरकार गठनको विषयसँग जोडेर प्रतिपक्षले संविधानसभाको कार्यप्रक्रियालाई समेत गतिहीन तुल्याएको कुरा यहाँ उल्लेख गर्नुपर्दा मलाई अत्यन्त दुःख लागेको छ । शान्ति प्रक्रियालाई सार्थक निष्कर्षमा पुर्‍याउन र संविधान निर्माण कार्यलाई सम्पन्न गर्न राजनीतिक दलहरुको सहमति र सहकार्य अत्यावश्यक छ । यसका लागि राजनीतिक दलका नेताहरुको सुझबुझ र समझदारी आावश्यक हुन्छ । यस्तो समझदारी लोकतान्त्रिक र संवैधानिक मान्यतामा आधारित भएर मात्र टिकाउ हुन सक्छ । तर, यस्तो सहमति र समझदारी एनेकपा (माओवादी) को निषेधको राजनीतिका कारण कायम हुन सकेन । सरकारका तर्फबाट संविधान निर्माणका लागि वातावरण सिर्जना गर्ने कार्यमा हामीले सदैव तत्परताका साथ भूमिका खेलेका हौं । संविधानसभाबाट संविधान निर्माण गर्ने जनताको चाहना र राजनीतिक शून्यता, अस्थिरता र द्वन्द्वको सिर्जनाको खतरालाई ध्यानमा राखी हामीले संविधानसभाको कार्यकाल एक वर्षका लागि बढाउने प्रस्ताव व्यवस्थापिका-संसदमा पेस गरी पारित गराएका छौं ।

अनेकौं व्यवधान र चुनौतीहरुको सामना गर्नुपरे पनि हाम्रो कार्यकालमा तुलनात्मक रुपमा शान्ति-सुरक्षाको स्थितिमा उल्लेखनीय सुधार भएको छ । विशेष सुरक्षा कार्यक्रम अन्तर्गत विभिन्न प्रकारका सङ्गठित अपराध, हिंसात्मक कार्य र राजमार्ग बन्द जस्ता क्रियाकलाप नियन्त्रण गर्नुका साथै सुरक्षा निकायको सुधार, सुदृढीकरण र परिचालनतर्फ विभिन्न कामहरु भएका छन् । राष्ट्रिय सुरक्षा नीतिको तर्जुमा गर्नुका साथै औद्योगिक सुरक्षा बल गठनको सैद्धान्तिक आधार तय भइसकेको छ । राष्ट्रिय परिचयपत्र निर्माणको कामलाई अघि बढाइएको छ । जोखिम व्यवस्थापन राष्ट्रिय रणनीति, युवा नीति, औद्योगिक नीति, सूचना तथा प्रविधि नीति, शहरी खानेपानी तथा सरसफाई नीति लागू गर्नुका साथै पर्यावरणको रक्षाका लागि विश्वकै ध्यानाकषिर्त गर्न सगरमाथाको आधारशिविर कालापत्थरमा मन्त्रिपरिषद्को बैठक आयोजना गरेको कुरा सर्वविदित छ । राजस्व परिचालनलाई उच्च स्तरमा कायम राख्दै काठमाण्डौं-हेटौंडा द्रूत मार्ग, बाराको निजगढमा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, लुम्बिनी र पोखरामा ठूला हवाई मैदान, मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको सुरुङ निर्माण, हुलाकी मार्ग, मध्यपहाडी लोकमार्ग जस्ता ठूला विकास आयोजनाहरुलाई विशेष जोडका साथ अघि बढाइएको छ । सन् २०११ लाई पर्यटन वर्षका रुपमा मनाउने घोषणा गरी पर्यटनको माध्यमद्वारा देशको अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउने लक्ष्य स्पष्ट गरिएको छ । कृषि, बन, जलस्रोत आदि जस्ता अन्य महत्वपूर्ण क्षेत्रमा स्पष्ट सोच र योजनाका साथ कार्यक्रम अगाडि बढाइएका छन् । जनता आवास, कणर्ाली रोजगार, दलित, मुस्लिम महिला तथा कमलरीका लागि शिक्षा र तालिम जस्ता सामाजिक उत्थानका कार्यक्रमलाई महत्वका साथ कार्यान्वयन गरिएको छ । टेलिफोन सेवाको व्यापक रुपमा विस्तार गरिएको छ । जेष्ठ नागरिक, जेष्ठ र द्वन्द्वपीडित पत्रकारहरुका लागि विशेष कोषको स्थापना र कार्यक्रम लागू गरिएको छ । महिला हिंसाविरुद्ध विशेष कार्यक्रम लागू गर्नुका साथै त्यस प्रयोजनका लागि प्रधानमन्त्री कार्यालयमा छुट्टै एकाईको स्थापना गरिएको छ । विगत एक दशकदेखि निस्त्रिmय रहेका कतिपय सरकारी संयन्त्रहरुलाई पुनः सक्रिय तुल्याइएको छ । गणतन्त्र स्तम्भ निर्माण जस्ता केही कार्यहरु भने विभिन्न कारणले तत्काल अघि बढ्न नसकेको र सुशासनको दिशामा हामीले सोचे अनुरुप काम गर्ने स्थिति नरहेको कुरा भन्नुपर्दा मलाई दुःख छ ।

विदेश सम्बन्धका क्षेत्रमा नेपालमा जारी शान्ति प्रक्रिया र विकास कार्यको पक्षमा सहयोग जुटाउन तथा राष्ट्रिय हित र गरिमाको अभिबृद्धि गर्न छिमेकी भारत र चीनलगायत विभिन्न मित्र राष्ट्रहरु तथा संयुक्त राष्ट्रसङ्घ समेतका अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घ-संस्थाहरुसँगको सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ तुल्याइएको छ । वैदेशिक सहयोगमा दोब्बर बृद्धि भएको छ । यसप्रकार जनताको अपेक्षा र देशको आवश्यकता अनुरुप सरकारले आफ्ना काम-कार्वाही अघि बढाएको कुरा यस अवसरमा स्पष्ट गर्न चाहन्छु ।

आदरणीय दिदी-बहिनी तथा दाजु-भाइहरु !

वर्तमान जटिल र संवेदनशील अवस्थामा देश र जनताका हितप्रति पूर्ण प्रतिबद्ध भई विवेकसम्मत पाइला चाल्नुपर्ने हुन्छ । यस्ता पाइलाहरु निश्चय पनि स्थापित र स्वीकृत राजनीतिक प्रणाली र संवैधानिक व्यवस्थाबाट निर्देशित हुनैपर्दछ । सङ्कीर्ण स्वार्थलाई परित्याग गरी वस्तुवादी किसिमले विगत र वर्तमानको समीक्षा गर्दै भविष्यको रेखाङ्कन गर्नुपर्दछ । यस सन्दर्भमा विगतलाई फर्केर हेर्दा जनताको व्यापक सहभागिताबाट निरङ्कुश राजतन्त्रको अन्त्य गरी माओवादीलाई हिंसाको बाटोबाट शान्तिको मार्गमा ल्याएर विस्तृत शान्ति सम्झौता सम्पन्न गर्ने तथा संविधानसभाको ऐतिहासिक निर्वाचन सम्पन्न गर्दै गणतन्त्र नेपालको आधार निर्माण गर्ने जस्ता उपलब्धिको स्मरण हुन्छ । तर, सँगसँगै उक्त प्रक्रियामा भएका विभिन्न सम्झौता र सहमतिको कार्यान्वयन नहुँदा उत्पन्न जटिल मोडहरुको पनि यतिखेर सम्झना गर्नैपर्दछ । यस सन्दर्भमा एनेकपा -माओवादी) ले स्वयम् सरकारको नेतृत्व परित्याग गर्ने तर अरुमाथि आफूले प्रधानमन्त्रीको पदत्याग गर्नुपरेको दोषारोपण गर्ने, व्यवस्थापिका-संसद्को बैठक झण्डै पाँच महिनासम्म अवरुद्ध गर्ने, आˆना बाचाविपरीत बन्द र हड्तालको सिलसिला अगाडि बढाउँदै देशलाई अन्योलग्रस्त तुल्याउने, शान्तिपूर्ण प्रतिस्पर्धाको राजनीतिक मर्यादालाई उल्लङ्घन गर्दै अरुमाथि अमर्यादित र अलोकतान्त्रिक रुपमा प्रहार गर्ने, सधैङ्का लागि परित्याग गर्ने भनिएको जबर्जस्ती चन्दा असुली र धम्की दिने गैरकानुनीे काम बन्द नगर्ने, शिविरमा रहेका लडाकुहरुलाई विशेष समितिको मातहतमा ल्याई छ महिनाभित्र समायोजन र पुनःस्थापना गर्ने, कब्जा सम्पत्ति फिर्ता गर्ने र वाईसीएलको अर्ध-सैन्य संरचना भङ्ग गर्ने प्रतिबद्धता पूरा नगर्ने, सत्ता कब्जाको मनस्थिति राखी भ्रम, भय र आतङ्कको माध्यमबाट देश र जनतालाई अनिश्चयको दिशातर्फ धकेल्ने चेष्टा गर्ने, बहुदलीय राजनीति स्वीकार गरेको कुरा गर्ने तर अरु राजनीतिक दलहरुको अस्तित्व स्वीकार नगर्ने जस्ता प्रतिपक्षका बिडम्बनायुक्त व्यवहारबारे यहाँ चर्चा गर्नुपर्दा मलाई तीतो अनुभूति हुन्छ । यस्ता क्रियाकलापहरुको समीक्षा गर्दै एनेकपा (माओवादी) हिंसा, उग्रवामपन्थी उन्माद र सर्वसत्तावादी चिन्तन र क्रियाकलापबाट मुक्त भई लोकतान्त्रिक नागरिक पार्टीमा रुपान्तरित हुने अपेक्षा गरेको छु ।

उपर्युक्त पृष्ठभूमिमा, हामीले भरखरै थपेको संविधानसभाको एक बर्षको कार्यकालको अत्यधिक सदुपयोग गरी शान्ति प्रक्रियालाई कसरी सार्थक निष्कर्षमा पुर्‍याउन सक्छौं र नयाँ संविधान निर्माणको अभिभारा कसरी कार्यान्वयन गर्न सक्छौँ, कार्यान्वयन हुन बाँकी रहेका सम्झौता र सहमतिलाई कसरी पूरा गर्न सक्छौं, हिंसा र द्वन्द्वका सबै रुपहरुको अन्त्य गर्दै दिगो शान्तिको दिशामा कसरी अगाडि बढ्न सक्छौं, पटक-पटक सहमति गर्ने तर तिनको पालना र कार्यान्वयन नगर्ने प्रवृत्तिलाई हटाउँदै पारस्परिक विश्वासको सिर्जना कसरी गर्न सक्छौं र जनताबीच राजनीतिक दलहरुप्रतिको विश्वासलाई स्थापित गरी देशमा समृद्धि र स्थिरता कसरी कायम गर्न सक्छौं भन्नेबारेमा गम्भीर हुनैपर्दछ । यसमा गम्भीर हुँदै देश र जनताप्रतिको जिम्मेवारी बोध गरेर मात्र हामी शान्ति प्रक्रिया र संविधान निर्माणमा रहेका विमति र अन्तरविरोधहरुको समाधान गर्न सक्छौं । सहमतिको वातावरण नहुँदा देश र जनताले हानी मात्र ब्यहोर्नुपर्ने कुरामा दुई मत हुन सक्दैन । यस्तो यथार्थलाई मनन गरी द्वन्द्व, निषेध, बन्द र हडतालबाट देशलाई कुनै फाइदा नहुने तथा मुलुक अशान्ति, अन्योल र द्वन्द्वतर्फ धकेलिएर यसको स्वाधीनता, सार्वभौमसत्ता, अखण्डता र आर्थिक स्थिति कमजोर हुने यथार्थप्रति जिम्मेवार भएर सोच्न म सबैलाई आग्रह गर्दछु ।

आज देश परिवर्तन र रुपान्तरणको संक्रमणकालीन पीडा खेपिरहेको छ । हामीले अब आगामी तीन महिनाभित्र शिविरमा रहेका माओवादी सेनाका लडाकुहरुको समायोजना र पुनःस्थापनाको काम पूरा गरी देशलाई दिगो शान्तिको मार्गमा अघि बढाउनुपर्नेछ । हाम्रा सामु विगतको द्वन्द्वबाट उत्तरदानका रुपमा प्राप्त कतिपय असजिला विषयहरु मात्र छैनन्, संक्रमणकालबाट नाजायज फाइदा उठाउने चेष्टामा लागेका देशका विभिन्न भागहरुमा हत्या-हिंसामा संलग्न अनेकौं समूहका अवैध क्रियाकलापहरु नियन्त्रण गर्नुपर्ने जिम्मेवारी पनि छ । साम्प्रदायिक सद्भाव र राष्ट्रिय एकता कायम गर्दै लोकतान्त्रिक अग्रगतिका साथ अघि बढ्नुपर्ने छ । लोकतन्त्रबाट प्राप्त नयाँ परिवेश एवं बदलिँदो स्थितिमा सिर्जित जनताका आकांक्षाहरुलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने छं । त्यस्तै ११ महिनाभित्र नयाँ संविधान निर्माण गरी राज्यको पुनःसंरचनाको माध्यमबाट देशमा सङ्घीय प्रणाली लागू गर्दै सबै समुदाय र क्षेत्रका जनतालाई अधिकारसम्पन्न तुल्याउनुपर्नेछ । यस्तो परिस्थिति विद्यमान रहेको अवस्थामा हाम्रा छिमेकी देशहरुका नीति र प्रगति, क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा भइरहेका घटना र परिघटनाको प्रभाव हाम्रो जस्तो भू-राजनीति भएको देशमा कस्तो पर्छ भन्नेतर्फ पनि हामीले सोच्नै पर्दछ । वर्तमान राष्ट्रिय-अन्तर्राष्ट्रिय परिवेश र हाम्रा सामु रहेका चुनौतीहरुलाई ध्यानमा राखेर सोच्दा नेपाल र नेपालीको हित र उन्नतिका लागि राष्ट्रिय सहमतिका साथ अघि बढ्नु अपरिहार्य देखिन्छ । यही भएर नै मैले पटक-पटक सहमति र सहकार्यका लागि सबैसँग आग्रह गर्दै आएको हुँ । सहमतिको नयाँ यात्रा आरम्भ गर्न मैले प्रमुख तीन राजनीतिक दलका नेताहरुसँग अनेक पटक आग्रह गरेको छु । साथै, सरकारमा सहभागी राजनीतिक दललगायत अन्य राजनीतिक दलहरुसँग सरकारको विकल्पबारे ठोस निष्कर्ष निकाल्नका लागि बारम्बार आग्रह गरेको छु । राजनीतिक दलका नेताहरुको आग्रह अनुरुप मैले राष्ट्रिय सहमतिको खोजीका लागि जेठ १४ गतेपछि दिएको एक महिनाको समय पर्याप्त नै हो भन्ने लाग्दछ । प्रतिपक्षी एनेकपा -माओवादी) का नेताहरुलाई समेत मैले उपयुक्त राजनीतिक निकास र सहमतिका लागि अनेकौं पटक आग्रह गरें । तर पनि, कुनै सहमति हुन सकेन । सरकारले व्यवस्थापिका-संसद्मा नीति र कार्यक्रम तथा बजेट पेश गर्न ढिलो भइसकेको छ । यस्तो परिस्थितिमा देशलाई अनिर्णय र अनिश्चयमा राखिरहनु उचित नहुने हुँदा व्यवस्थापिका-संसद्मा सरकारको पक्षमा स्पष्ट बहुमत हुँदाहुँदै पनि शान्ति प्रक्रिया र संविधान निर्माण कार्यले पूर्णता पाओस् र त्यसका लागि राजनीतिक निकास र सहमतिको मार्ग प्रशस्त होस् भन्ने आशयका साथ आजैका मितिदेखि मैले प्रधानमन्त्रीको पदबाट राजीनामा दिने निर्णय गरेको छु ।

आदरणीय दिदी-बहिनी तथा दाजु-भाइहरु !

राजनीतिक यात्रा सरल रेखाबाट अघि बढ्दैन भन्ने कुरा मलाई राम्रोसँग थाहा छ । यस यात्रामा सहयोगी र अवरोधक दुवै हुन्छन् भन्नेमा पनि मलाई कुनै शङ्का छैन । काम गर्दा कमी-कमजोरी रहन सक्छन् भन्ने पनि यथार्थ नै हो । सरकार सञ्चालन गर्दा कुनै कमी-कमजोरी रहेका भए म त्यसका लागि आत्माआलोचित छु । मेरो १३ महिने कार्यकालमा संयुक्त सरकारका सहभागी र सहयोगी राजनीतिक दलबाट प्राप्त निरन्तर सहयोगका लागि म ती सबै दल, दलका नेता, सांसद र कार्यकर्ताहरुलाई हार्दिक धन्यवाद दिन चाहन्छु । अत्यन्त प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि शान्ति र लोकतन्त्रका पक्षमा जनसमुदायबाट प्राप्त न्यानो माया र सहयोगका लागि म सिङ्गो मन्त्रिपरिषद् र स्वयं आˆनो तर्फबाट आभार प्रकट गर्दछु । अनैकौं अप्ठ्याराहरुको सामना गर्दै सरकारको पक्षमा उभिने मेरो पार्टीका सम्पूर्ण नेता र कार्यकर्ताहरुप्रति कृतज्ञता प्रकट गर्दछु । नेपालको लोकतन्त्र, शान्ति प्रक्रिया र आर्थिक-सामाजिक विकासका लागि निरन्तर योगदान गर्दै हामीलाई सहयोग गर्ने सबै मित्र राष्ट्र एवं अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घ-संस्थाहरुलाई हृदयदेखि धन्यवाद दिन चाहन्छु ।

मेरो राजीनामापछि शान्ति प्रक्रियाका बाँकी कामहरु अविलम्ब पूरा गरिनेछन् भनी सार्वजनिक उद्घोष गर्ने एनेकपा (माओवादी) ले आगामी दिनहरुमा अवश्य पनि आˆनो बचन पूरा गर्ने छ भन्ने मैले आशा गरेको छु । साथै, राष्ट्रिय सहमतिको यात्रा आरम्भ गर्दै यथाशीघ्र नयाँ सरकार गठन गरी शान्ति प्रक्रिया र संविधान निर्माणको अभिभारा पूरा गर्ने कार्यमा राजनीतिक दलहरुको पूर्ण सफलताको कामना गर्दछु । प्रधानमन्त्रीको पदबाट राजीनामा दिए पनि मैले गर्दै आएको देश र जनताको सेवा अविचलित रुपमा निरन्तर जारी रहनेछ भन्ने अठोट पुनः प्रकट गर्न चाहन्छु ।

धन्यवाद !

२०६६ असार १६

...........................विश्वलाई विश्वकप हेर्न बाध्य पारुँ

2010-06-28T23:36:00.000+05:30

भाग्यमा ममात्र हैन तपाई पनि विश्वास गर्नुहुन्छ होला । हिजो इङ्गलीस टिमले हार्यो आज धेरैजनाको कुरा गर्ने बिषय थियो, उनीहरुो लक (भाग्य) बलियो थिएन, अस्ति नै स्पेन हार्यो, त्यस्तै सुनियो । इटली र फ्रान्समात्र हैन हार्नेहरु सबैको भाग्य कमजोर हुनुपर्छ त्यसो भए । सायद हामी नेपालीहरुको भाग्य सारै कमजोर र दुःखी छ, मध्यरातमा हाई काड्दै ब्राजिलको खेल कुर्नुर्नुपर्ने । के हाम्रो भाग्यमा यस्तो कुरा लेख्या छैन हामी काठमाण्डौ, भेडेटार, रुकुम, धनगढी, चितवन, तम्घास आदी ठाँउमा बनेका अन्तराष्ट्रियस्तरका रंगशालामा बसेर नेपाली समय अनुसार विश्वलाई विश्वकप हेर्न बाध्य पारुँ ।

I am for sure!

2010-06-27T23:59:00.000+05:30

Media and Conflict sensitivity! how should I prepare an article with 6 pages? It is big task for me. However, I haven't said I can't do. Yes, I can write a good book. I can make it. Thanks Action Asia Nepal network, though your decision taken in today's meeting is somehow challenging I can complete my job within deadline. This is for sure.

it won't happen this time!

2010-06-20T21:52:00.000+05:30

'Sorry Upendra, it seems that this time it won't happen', not surprisingly holding his phone in hand Upendra said 'oh, unfortunate'! Yes, it's unfortunate this time that we won't take visiting journalists to Prime Minister's office in a way we did last time. Rumor is that he has almost decided to quit, but by when, nobody knows except himself. My organization Equal Access (www.equalaccess.org) is organizing educational tour for journalists this week and one of the proposed meeting point for them was PMO. But it seems not to happen this time. With the aim of delivering letter to PMO we had gone the Singha Durbar this afternoon but didn't go where we wanted to go first. But we Upendra ji & I met CA spoke person at his office, and had informal talk about the progress the CA is making. Then met secretariat of chairperson of CA where he agreed providing journalists with one hours on the day of 10th June at his office. Chairperson of Constitutional committee also agreed to interact with journalists. Yes, indeed this is great news, at least we have three appointments fixed. We also requested Minister of Peace and agriculture, and hopefully he will get available for the interaction.
Call from the Bhojpur this morning was an official invitation from the Radio Chomulungma, a newly established Community Radio in the district. Station Manager Action Rai wanted me in the radio very soon as they were going to organize a training for producer at the premises of Radio. I spoke him that if it is last last week of Ashar I should think of visiting there as resource person, otherwise it will be difficult to manage time as I am pretty busy.
Is there Banda (general strike) again happening? Yes! this is matter of fact that 'Bhisma Ekata Parisad' has announced that it will be organizing two days general strikes effective in mid-western region on 21 & 22 of June when most of visiting journalists from those districts are travelling to Kathmandu attending to the journalist exchange program. How come they think that Banda is a solution. After all it creates problems for others. Despite it is problematic for bringing journalists from district I should organize the journalist visit program in stead of getting it postponed for the time being. Still hoping that it will happen. I have proposed few alternatives and with those options an email request has been forwarded to donor lets see how it reacts.

I entered in to the city of Dhaka.

2010-06-19T22:31:00.000+05:30

May 1, 2010
Flight time was not that much longer than just 1 hour and 10 minutes from Kathmandu. As If I am in domestic flight. But reality is I was in international flight. On that day when I left Kathmandu thousands of people in red-shirt were passing through the street in Kathmandu chanting slogan against government. I thought I should have postponed my traveling day to Dhaka but it was not in my hand as I had to reach there at any cost, so instead of waiting in home I dared to go to airport despites road was blocked everywhere by cadres of CPN Maoist. On the way to airport rally made my taxi stopped, I scared thinking if someone stone at my taxi, however, I had no option than to reach airport in time. I, when reached to airport, came to know that flight time has changed which I am not able to convey to the hotel in Dhaka, but later I received the call from hotel as pick up van was waiting in Dhaka airport. Finally I say my wife bye and flew high to reach Dhaka.
The thing made me surprised when I boarded Biman Bangladesh I saw more than 90% passengers on that plane were Nepali going to Malaysia. I found almost all travelers were boarding for the first time, leaving country with a great hope of earning a lot of money in foreign land, and bring that back to home. From whom I talked to knew why he was going Malaysia is to earn good amount of money. Why did he need much money to earn? He answers 'he has a dream of getting married after he got back from Malaysia, but he couldn't earn money if he didn't leave country.' I came to know from him that his elder brother has also left home for Gulf country, and now he also decided to go leaving his old parents alone at home in Saptari. This was not the story he told me but it was a story of almost all youth who were going to Malaysia dreaming they will have bright future once they have money. But pity thing I noticed from the behavior they showed in the plane that they even haven't been told how to do the safe travel. They were behaving as if they don't know even miner things. Cabin crew in entire flight were requesting them take a sit belt, don't move, so on and on, it seemed to me that they were just listening that but not accepting. Everyone was sticking their hand at ring bell, no body know what is the purpose of the button seen there in the plane.
Yes, finally, I am landed. I saw vehicle waiting for me. I saw a person waving hand for me, with beautiful smile he was welcoming me. Finally I entered in to the city of Dhaka.

बेकारको लाग्न थालेको छ जिन्दगी

2010-06-17T20:44:00.000+05:30

जिन्दगी कहिलेकाँही सारै दिक्क लाग्दो हुदो रहेछ । मनमा जे जस्तो उत्साह र उमंग भएपनि त्यसलाई त्यही रुपमा कायम राखिरहन मुस्किल पर्दोरहेछ । सोच्छु एकथोक, हुन्छ अर्को थोक । खुशी खोज्न सारै गारो । गीत सुनेको थिएँ शान्ति खोजुँ म कहाँ? अहिले मलाई त्यस्तै लाग्छ खुशी खोजुँ म कहाँ? हाँसो खोजु म के मा? मसँग सबैथोक छ र पनि मलाई आज लागिरहेको छ म एक्लो छु । मेरो कोही छैन । भएकाहरु पनि मेरा हुन् भन्ने मलाई पटक्कै लागिरहेको छैन । मानौ म एउटा यन्त्र हुँ । कसैले चलाउँछ, थन्क्याउँछ, फेरी खोल्छ, बन्द गर्छ । जति बेला मन लाग्यो चलाउँछ, जतिबेला मन लाग्छ फालिदिन्छ, न मलाई कसैले सुन्छु, न त मैले अरुलाई सुन्नुपर्छ भन्ने महसुश नै गराउन सक्छ । बेकारको लाग्न थालेको छ जिन्दगी ।

diary

2010-06-16T20:17:00.000+05:30

June 14, 2010
I met Susal, friend of mine. I met her in Vermont when I was there attending three week long CONTACT program in SIT Graduate Institute Vermont USA in 2009 June. She is here with the aim of accomplishing her university research on non-violence and dialogue in peace-building. I briefly provided her my opinion on current political deadlock, and few interventions initiated by civil society. In the evening I met Tulsi ji at Zazbell restaurant had few informal talks. We watched world cup match between Japan & Cameron where Japan beat by one goal.
June 15, 2010
The day was normal as other day. I spent my time in meeting different people in office.
June 16, 2010
Not that much different than other day. Spent my time in meeting. Finalized some important task. Met a person from Bhojpur, was station manager at Chomolungma FM, a newly established Community Radio station in district. I saw Mr. Bhuwan innocent, and grateful to me, but I have done nothing special for him instead of taking him to the office.

beautiful place

2010-06-13T21:50:00.001+05:30

BANDIPUR – Time and again, I heard the name of place 'Bandipur'. Have you been to Bandipur? No! Why haven't you been? You should have gone there? Bandipur is such a beautiful place people often term it queen of mountain. Indeed such a nice place, please make your visit….. and more; hit my ear for many many years. Finally, a day has come made my dream came true. Yes, I made it. 9th, 10th and 11th of June 2011 at Bandipur Moutain Resort, was indeed awesome experience of life ever lived with.
What do you feel if you see open sky, lightening galaxies, milky way and peaceful earth nothing making you feel disturbed as if you are in heaven. Yes, it is heaven. Just silence and peaceful in the night with non-stop sound generated by crickets from surrounding forest. Wah…. it was wonderful three days I spent in Bandipur. The one and only thing I missed is my wife, and son. I wanted to take them together with me, it was not possible as I was in official trip. A program called 'Youth Retreat' was organized by Youth Action Nepal and International Alert. My organization is also considered one partner of the this consortium so it happened for me to be there on such a memorable event. Hiking inside Shidda Cave, wandering around in folks were most memorable ever I had.

हामी निराशाबदी हुदैछौ ।

2010-06-06T17:59:00.000+05:30

हामी कति निराशातीर जादैछौ भनेर अब हामीलाई कसैले भन्नु नपर्ला जस्तो लाग्छ । एउटा सामान्य नागरिक जो बिहानदेखि बेलुकासँग हातमुख जोर्न संघर्ष गरिरहेको हुन्छ, एउटा मध्यमबर्गिय परिवार जसोतसो समाजमा इज्जतिलो जिन्दगी जिउन चाहिरेको हुन्छ र उच्चबर्ग जसलाई निम्न र तल्लो बर्गिय समाजमा के हुदैछ कुनै चासो छैन, न त चासो लिने ध्याउन्न नै । सबै बर्ग आज खशि छैन । निराशा धेरै छ । अत्यास बढ्दो छ । कारणहरु थुप्र्रै हुनसक्छन् । त्यसमध्ये केही यहाँ चर्चा गरौ । एकजना मित्रले केही दिन पहिले फेसबुकमा आफ्नो स्टाटस् सन्देश लेखे, यो देशमा अब शहरीया र गाउँलेको दुरी अकास्सिन्छ? धनि र गरिवको खाडल झनै फराकिलो र गरिहो पनि हुन्छ । उच्च बर्ग आकासिन्छ? सबभन्दा गरिवहरु अझै भाँसिन्छन्, मध्यम बर्ग न तल झर्छ न माथि नै उक्लन्छ, उ एउटा भ्रममा दुवैतिरको नभै जिन्दगी जिउछ जुन जिन्दगीको न उसलाई आवश्यकता छ, न त अरुलाई त्यसको महत्व बुझाउन नै सक्छ । मेरा मित्र एउटा सामान्य नागरिक हुन् । तत्लो बर्गिय मध्यमबर्गलाई प्रतिनिधत्व गर्छन् । उनी एउटा सामाजिक सवाल र संचारलाई बिषयबस्तु बनाएर काम गर्ने संस्थाको कनिष्ठ कर्मचारी हुन् । काठमाण्डौभन्दा तथाकथित मोफसलमा बस्छन् । राजनीतिक पृष्ठभुमिले ओतप्रोत वातावरणमा हुर्केका भएपनि मित्र राजनीति गर्दैनन् । समग्रमा भन्दा उनलाई राजनीतिभन्दा पनि त्यही जागिर जोगाउनुछ, जसका लागि उनी मनमा जस्तासुकै बिचार आएपनि संस्थाको तटस्थता नितीको पालना गर्छन्, खुलेर राजनीति गर्दैनन् । तर उनले फेसबुकमा जे लेखे, त्यसलाई पटक पटक पढ्न मनलाग्यो । धेरै पटक पढेपछि मैले त्यो कुरालाई हुवहुँ कपी गरेर मेरैमा राखुजस्तो लाग्यो, तर मन पर्यो मात्र भन्नु उत्तम ठाने मैले । किनभने उनको तर्कमा तागत छ जस्तो लाग्यो । उनले बर्तमान परिस्थितीलाई गहन अध्ययन गरेर भविष्यको संकेत गरेका छन्, जुन कुनै समाजशास्त्रिले गर्ने चिन्तनभन्दा फरक हैन जस्तो लाग्यो मलाई । उनको अभिव्यक्तिमा आशा हैन निराशाको झिल्को दन्किएको छ । उनी कतै कुनै पनि यस्तो ठाउँ देख्दैनन् जसले उनलाई केही राम्रो हुदैछ भन्ने ढाडस दिओस् । उनले मात्र किन यस्तो सोचे, कतै म पनि यस्तै सोचिरहेको छु तर भन्न पो सकिरहेको पो छैन की? अहिले भैरहेको निराशाजन्य परिस्थितीमा हामीले देखेका, सुनेका, भोगेको तमाम यथार्थपरक घटनाले यस्तै भन्छ हामी आशाबादी हुन छोड्यौ । शंकालु धेरै, अविश्वासी अति, निरास । किनभने हामीले अहिले पढिरहेका शब्दहरु केलाउँ, हेरिरहेका दृष्यहरु पछ्याउ् । सुनिरहेका कुराहरु सम्झौ ।
बिहानै सबभन्दा पहिले सुन्ने समाचारमा हामी सुन्छौ कुरा मिलेन, निष्कर्ष बिहीन, खिचातानी, विवाद, झगडा, मृत्यु, मृत्युदर बढ्दो, मुल्य बढ्दो, आकाशियो, धर्ना, जुलुस, बन्द, हड्ताल, घाटा, सिमा अतिक्रमण, उनीहरु जिम्मेवार हामी चोखा, दोषी, आरोप, आदी । यी मध्ये केही शब्दहरु सकारात्मक रुपमा प्रयोग हुन्छन् । तर हामीकहाँ अहिले नकारात्मक रुपमा प्रयोग हुन्छन् । अनि हामी सबैभन्दा पहिले सुन्छौ यस्तै शब्द र शुरु हुन्छ हाम्रो दिन । अघिल्लोदिन १९ रुपैयाँमा किनेको दुध भोलिपल्ट बिहान २० रुपैयाँ हुन्छ । दाँत किटेर पैसा तिर्नुबाहेक हामीसँग किन भनेर प्रश्न गर्ने क्षमता हराएको छ । आज १० रुपैयामा पाइने आलु भोली ४० रुपैया हुदाँ पनि हामी खान बाध्य छौ । हामी सोध्छौ त्यो भैया व्यापारिलाई जसले आफै भाडा बढाएको हुदैन । जतासुकै महंगी बढीरहेको अवस्थामा केही कुराको दाम घट्यो भने हामी पत्याउनै छोड्यौ । राम्रो जोक हुनसक्छ यस्तो कुरा । राजनीतिमा पनि त्यस्तै । कतै मिलेको, सहकार्यको राम्रो उदाहरण छैन । आरोप प्रत्यारोप, अविश्वास, छेड हानाहान् । आर्थिक अवस्था सुधारउन्मुख छैन । ए बाबा, यो चाँही राम्रो भनेर हामीले भन्ने ठाउँ नै छैन अहिले । जतासुुकै नराम्रो, जतासुकै खराव । अनि यस्तो बेलामा हामी कसरी आशाबादी हुने त? के चाहेर मात्र भइन्छ आशाबादी? आशाबादी हुनका लागि निराशाबादी व्यवहार, घटनाहरु यो समाजमा कम भएभने मात्र हामी आशोन्मुख जिन्दगी जिउन सक्छौ, हैन भने सधै निराशोन्मुख, अनि मेरा मित्रले फेसबुकमा भनेको कुरा सहि हैन भनेर पत्याउने आधार पनि छैन आजको दिनमा यसो घोत्लिँदा ।